Adviesrapport. De Brug Over. Drechtstadsboer & SymBIOse


1 Adviesrapport De Brug Over Drechtstadsboer & SymBIOse2 Adviesrapport De Brug Over Drechtstadsboer & SymBIOse S. Meulendijks, A. Moors, M. Pa...
Author:  Juliaan Jansen

1 downloads 104 Views 3MB Size

Recommend Documents


No documents


Adviesrapport

‘De Brug Over’ Drechtstadsboer & SymBIOse

Adviesrapport ‘De Brug Over’ Drechtstadsboer & SymBIOse

S. Meulendijks, A. Moors, M. Pals, N. van Rossum. Project: School: Projectbegeleider: Opdrachtgever: Datum:

De Brug Over HAS-Hogeschool, ’s-Hertogenbosch Marc Maas Robert Klaassen November 2018 2

Inleiding Advies In opdracht van Robert Klaassen, van Steunpunt Drechtstadsboer, is een adviesrapport opgesteld voor SymBIOse. Het doel van de opdracht is om meer naamsbekendheid en afzet te genereren in en rondom de stad Dordrecht en de omgeving Alblasserwaard, voor de zes biologische boeren van SymBIOse. Uit de resultaten van het project ‘De Brug Over,’ is een advies opgesteld voor de samenwerking binnen SymBIOse. Vervolgens is een advies opgesteld om meer naamsbekendheid te genereren en tot slot het advies voor het vergroten van de afzet voor SymBIOse in de omgeving van Alblasserwaard en Dordrecht. Binnen deze drie advies categorieën; samenwerking, naamsbekendheid en afzet; wordt de (mogelijke) rol en betekenis van Steunpunt Drechtstadsboer toegelicht. Het advies is als volgt opgebouwd: Eerst wordt geadviseerd om aan de samenwerking te werken binnen SymBIOse. Daarna kan meer naamsbekendheid voor SymBIOse worden gegenereerd. Het advies om meer afzet te genereren voor SymBIOse is als laatste gegeven en beschreven. Het advies per categorie wordt vervolgens toegelicht en onderbouwd. In de bijlage wordt alle achtergrondinformatie weergegeven. In het advies wordt verwezen naar uitgebreide informatie in de bijlage. Op 1. 2. 3. 4. 5.

de volgende onderzoeksvragen wordt antwoord gegeven in het advies: Wat is de huidige situatie van SymBIOse? Hoe kan de samenwerking binnen SymBIOse worden versterkt? Hoe kan meer naamsbekendheid worden gegenereerd voor SymBIOse? Hoe kan meer afzet gegenereerd worden voor SymBIOse? Bij welke initiatieven kan Symbiose zich aansluiten? (Gericht op afzet en naamsbekendheid) 6. Welke rol heeft Drechtstadboer bij; a. De samenwerking binnen SymBIOse? b. Het genereren van meer naamsbekendheid en afzet voor SymBIOse?

3

Het advies Hieronder wordt per categorie het advies weergegeven en komt de rol van Drechtstadsboer aanbod.

Advies Samenwerking Tijdens project ‘De Brug Over,’ is geconstateerd dat de samenwerking binnen SymBIOse moet worden versterkt. Het advies dat is gekozen om de samenwerking binnen SymBIOse te versterken: - Een groepssessie met de zes biologische boeren van SymBIOse. - Vanuit deze groepssessie een gezamenlijke missie, visie, strategie en gewenst imago formuleren voor SymBIOse. - Nadat deze groepssessie gehouden is, moet een vast tijdstip in de maand komen, waarop de zes biologische boeren bij elkaar komen om de vorderingen en nieuwe ideeën voor SymBIOse met elkaar te bespreken. Het bedrijf dat de groepssessie van SymBIOse kan begeleiden is het bedrijf P2; ideeën werken (zie bijlage 4.4.1). Diverse bedrijven zijn gespecialiseerd in het geven van een professionele groepssessie (zie bijlage 4.4). Project ‘De Brug Over’ adviseert een groepssessie als beste oplossing om de samenwerking binnen SymBIOse sterker te maken. In de toelichting van het advies wordt verder ingegaan op wat de groepssessie voor SymBIOse precies inhoud. In de onderbouwing van het advies wordt uitgelegd waarom dat gekozen is voor een groepssessie met de zes biologische boeren van SymBIOse. Steunpunt Drechtstadsboer Samenwerking Steunpunt Drechtstadsboer dient bij het versterken van de samenwerking binnen SymBIOse voor ondersteuning en inbreng. Drechtstadboer kan steun en inbreng bieden tijdens de groepssessie van SymBIOse door: - De ervaringen die Drechtstadsboer heeft met burgerinitiatieven te delen met SymBIOse; Wat verwacht Drechtstadsboer van SymBIOse als samenwerkingsverband en burgerinitiatief? Wat is volgens Drechtstadsboer nodig voor het opzetten van een succesvol burgerinitiatief en samenwerkingsverband? - SymBIOse in contact te brengen met andere burgerinitiatieven en samenwerkingsverbanden binnen de sector natuur en landbouw. SymBIOse zich laten inspireren door het spreken met andere burgerinitiatieven. Dit kan helpen met het vormen van een eigen sfeer voor SymBIOse. Onder sfeer vallen; missie, visie, strategie en gewenst imago. Het is van belang dat Drechtstadsboer aanwezig is tijdens de groepssessie van SymBIOse. Drechtstadsboer heeft ervaringen met burgerinitiatieven en samenwerkingsverbanden, is gebleken op de Stadslandbouwdag Dordrecht 2018 (zie bijlage 1.1).

Advies Naamsbekendheid Wanneer de samenwerking binnen SymBIOse sterker is geworden, kan meer naamsbekendheid gegenereerd worden. Er worden 3 verschillende middelen geadviseerd om de naamsbekendheid van SymBIOse te vergroten: - Het maken van een website voor SymBIOse - Het maken van een Facebookpagina voor SymBIOse - Het drukken van folders en flyers voor SymBIOse Belangrijk om op te merken is dat geadviseerd wordt om alle 3 de middelen toe te passen, omdat ze elkaar kunnen versterken. (Zie toelichting) In de toelichting van het advies wordt beschreven van het advies omtrent de website, Facebookpagina en folders/flyers precies inhoudt. In de onderbouwing komt aanbod waarom is gekozen voor deze 3 middelen en hoe dit advies tot stand is gekomen. 4

Steunpunt Drechtstadsboer Naamsbekendheid De rol van Drechtstadsboer bij het creëren van meer naamsbekendheid, is zeer van belang. Drechtstadsboer heeft veel connecties met verschillende burgerinitiatieven, is gebleken bij de Stadslandbouwdag Dordrecht. Drechtstadsboer kan helpen bij het promoten van SymBIOse, - door de folders en flyers te verspreiden bij bijvoorbeeld het Groenekratje en VoedselBos BuitenZinnig (zie bijlage 1.1). De mensen die aangesloten en/of betrokken zijn bij dit soort burgerinitiatieven, vallen in een soortgelijke doelgroep, als de doelgroep die SymBIOse nodig heeft. Wanneer deze mensen in aanraking komen met SymBIOse, kan dit helpen voor het creëren van meer naamsbekendheid in de omgeving Dordrecht.

Advies Afzet Tot slot kan meer afzet worden verkregen, wanneer de webpagina, Facebookpagina, de folders en flyers voor het vergroten van de naamsbekendheid zijn gegenereerd. Het advies dat is gekozen voor SymBIOse om de afzet via de korte keten te verhogen: Producten gezamenlijk afzetten via een eigen site. Producten afzetten via Rechtstreex. In de toelichting van het advies wordt verder ingegaan op wat de website en Rechtstreex inhoudt. In de onderbouwing staat beschreven waarom dit advies wordt gegeven en waarom er is gekozen voor een website en Rechtstreex. Steunpunt Drechtstadsboer Afzet Drechtstadsboer kan de afzet van SymBIOse bevorderen door ze in contact te laten komen met potentiële afnemers. Drechtstadsboer steunt met haar projecten namelijk een aantal initiatieven, waaronder Rechtstreex en het Groenekratje. SymBIOse zou zich aan kunnen sluiten bij een van deze initiatieven. Drechtstadsboer helpt daarmee de boeren om ‘de brug over’ te gaan, en zo meer connecties te krijgen met een grotere doelgroep (Dordrecht), om zo meer afzet te genereren.

5

Toelichting Advies Hieronder wordt per categorie het advies toegelicht.

Toelichting Advies Samenwerking Het advies voor verbetering van de samenwerking is om een groepssessie te houden met de zes biologische boeren van SymBIOse. Via deze weg kan een duidelijke missie, visie en strategie geformuleerd worden voor SymBIOse. De visie, missie en strategie is belangrijk voor de sfeer- en grensbepaling van SymBIOse. Voor deze groepssessie is het van belang dat er een duidelijke agenda wordt opgesteld. Deze agenda moet minimaal twee weken vóór de sessie verstuurd worden naar de zes biologische boeren van SymBIOse. Zo kunnen zij zich voorbereiden op deze sessie. Een agenda met belangrijke punten voor de groepssessie van SymBIOse is opgesteld in bijlage 4.5.2. In deze agenda staan een aantal vragen die beantwoord moeten worden door de leden van SymBIOse tijdens de groepssessie. Door deze vragen te beantwoorden kan er een duidelijke missie, visie, strategie en imago bedacht worden waar alle zes de boeren achter staan. Verschillende bedrijven zijn geschikt voor het begeleiden van een groepssessie (zie bijlage 4.4). We hebben voor P2; Ideeën werken, gekozen om de groepssessie van SymBIOse te begeleiden (zie bijlage 4.4.1). Zij zetten zich in voor projecten en bedrijven die zich bezighouden met duurzaam ondernemen. Wij denken dat zij SymBIOse verder kunnen helpen bij het verwezenlijken van de visie, missie en strategie. Alle leden van SymBIOse moeten aanwezig zijn tijdens deze sessie. Wanneer iedereen aanwezig is bij deze groepssessie kunnen de boeren samen overleggen over wat zij willen met SymBIOse. Wanneer één lid niet aanwezig is, is het voor deze persoon niet mogelijk om zijn visie te delen voor SymBIOse. Alle inbreng van de zes leden is welkom tijdens deze bijeenkomst. Het is goed om na deze groepssessie een vervolgbijeenkomst te plannen. Zo kunnen nieuwe ideeën die in de tussentijd zijn ontstaan, besproken worden in de groep.

Toelichting Advies Naamsbekendheid Website Hieronder wordt toegelicht wat het advies precies inhoudt. Uitgebreide toelicht is terug te vinden in bijlage 2.5.1. Er wordt geadviseerd om een website te maken voor SymBIOse. Een website is een goed middel voor SymBIOse om meer naamsbekendheid te genereren. De meeste mensen zijn tegenwoordig online en halen veel informatie van het internet. De doelgroep is zeer breed waardoor SymBIOse bereikbaar wordt voor de online burger. Drie van de zes leden van SymBIOse hebben al een eigen website waarbij een nieuwe website goed kan aansluiten. Een website kan gebruikt worden voor verschillende doeleinden. Ten eerste kan via de site het verhaal van SymBIOse verteld worden en kan er informatie worden gegeven over SymBIOse en een biologisch/biologisch dynamische bedrijfsvoering. De leden van SymBIOse vinden dit erg belangrijk, dit blijkt uit de interviews die afgenomen zijn met alle leden. Deze interviews zijn terug te vinden in bijlage 1.2. Op deze manier wordt de organisatie transparanter en kunnen contactgegevens vermeld worden. Ten tweede is het ook een middel om meer afzet te genereren. Op de website kan namelijk vermeld worden waar de streekproducten te koop zijn en/of producten worden aangeboden (winkels/site). Hierdoor kan naamsbekendheid en afzet gecombineerd worden. Ook kan een website als communicatiemiddel gebruikt worden. Bezoekers kunnen reageren op de website en zo kan er contact gelegd worden met de consument. Ten slotte kan de website als feedback kanaal gebruikt worden. Voordat daadwerkelijk een website gebouwd wordt, is het van belang dat er wordt nagedacht over het doel van de website. Het doel bepaald mede het uiterlijk van de website. 6

Een website hoef je maar één keer te bouwen. Vervolgens moet de site onderhouden worden met bijvoorbeeld actuele informatie en nieuwsfeiten. Zelf een website bouwen is mogelijk en er zitten relatief weinig kosten aan verbonden. Echter wordt wel geadviseerd om te kiezen voor een professionelere aanpak. Professionals weten precies hoe je een site aantrekkelijk kan maken en hoe het beste een website kan worden vormgegeven. Je kunt terecht bij verschillende webdesignbureaus zoals Violet88 in Utrecht en Redkiwi. Prijzen van webdesignbureaus fluctueren wel heel erg. De kosten zijn erg afhankelijk wat voor soort website je wil. Vandaar dat het doel van de website duidelijk moet zijn. Zie voor meer informatie bijlage 2.5.1. Hieronder wordt een inschatting gemaakt van de kosten en tijd. Kostenindicatie: In bijlage 2.5.1 wordt een uitgebreide uitleg gegeven over de kosten. Hieronder worden 2 adviezen gegeven. - Zelf bouwen: Kies voor WordPress business. De kosten zijn 25,- maand. Met dit abonnement krijg je de meeste ondersteuning om een professionele website te bouwen. - Laten bouwen: zelfstandige webdesigners bouwen een website voor +/-1250,- Houdt rekening met onderhoudskosten van 5 – 15 euro per maand. Tijdsindicatie - Bespreking wat het doel van de site wordt: 2 uur - Oriënteren, visie weergeven en de stijl bepalen: 4 uur - Website (zelf) bouwen: 20 uur - de site onderhouden: Maandelijks (grote verandering en veiligheidsupdate) 2-5 uur Wekelijks (nieuwe informatie, filmpjes, updates) 2 uur (afhankelijk hoeveel nieuwe informatie er per week beschikbaar is) Een combinatie van een Facebookpagina en folders/flyers kan elkaar versterken. Wanneer niemand afweet van SymBIOse, weet niemand af van de website. Om te starten met naamsbekendheid moet er ook op andere manieren reclame worden gemaakt om SymBIOse bekend te maken in de omgeving. Naarmate SymBIOse bekender wordt in de omgeving, wordt de website waarschijnlijk vaker bezocht en wordt er meer uit de website gehaald. Het kan werken als het ‘sneeuwballeneffect’, oftewel het versterkt elkaar. Facebook Hieronder wordt toegelicht wat het advies rondom Facebook precies inhoudt. Dit is ook terug te vinden in bijlage 2.5.2. Facebook is een gratis tool die aangereikt kan worden als het gaat om naamsbekendheid genereren. Het heeft een brede doelgroep, oftewel de online burger. SymBIOse wordt zichtbaar voor deze online burger. Het is niet alleen een onlinenetwerk wat burger en boer verbindt, maar het kan ook gebruikt worden om gelijksoortige organisaties te volgen. Door een SymBIOse-pagina aan te maken en andere initiatieven te volgen kunnen zij elkaar verder helpen. Ook kan SymBIOse hier zijn verhaal kwijt en kan informatie worden gegeven. Ook kunnen Facebookgebruikers vragen stellen en reageren op berichten die geplaatst worden. SymBIOse kan daarop reageren. Daarnaast kunnen contactgegevens worden weergegeven. Op deze manier kan het netwerk op een gemakkelijke manier worden uitgebreid naar heel Nederland en niet per se alleen in de omgeving. Zoals hierboven is genoemd kan de Facebookpagina voor verschillende doeleinden gebruikt worden. Belangrijk is om dit af te stemmen met alle leden van SymBIOse, zodat iedereen achter de Facebookpagina staat. Door berichten te plaatsen zijn de volgers op de hoogte van wat SymBIOse doet en blijven ze betrokken. Voor voorbeelden zie: BoerenvanNL of TrotseJongeBoeren op Facebook. Geadviseerd wordt om net zoon actieve Facebookpagina te 7

maken. Dit wil zeggen dat er regelmatige berichten geplaatst moeten worden zodat de pagina ‘niet vergeten’ wordt en dat de bezoekers betrokken blijven. Om dit te bereiken wordt geadviseerd om het volgende regelmatig op de pagina te plaatsen: - Filmpje per boer (eigen verhaal, waarom biologisch/dynamisch) - Foto’s producten - Krantenartikelen waar SymBIOse wordt benoemd - Polls waar mensen op kunnen reageren - berichten van andere Facebookpagina’s delen waardoor hun bezoekers ook bekend worden met de Facebookpagina van SymBIOse - Het wandelpad (filmpje over hoe het eruit ziet, foto’s die genomen zijn door wandelaars, foto’s op dagen van bijv. mist) - Foto’s van dieren die op de boerderij leven - Visie van minister Schouten over kringlooplandbouw - actuele informatie over de boerderij: bv. Geboorte koe of geit, eerste oogst van het land of over de droogte die op dit moment speelt in heel het land. De Facebookpagina is geheel naar eigen inzicht in te richten. Zo kan er gekozen worden voor een vrij zakelijke aanpak, Facebook als een verkoopkanaal in te zetten of een wat luchtigere aanpak waarbij veel foto’s en berichtjes worden geplaats. Deze aanpak is bepalend voor de reacties en de doelgroep die deze pagina gaat bezoeken. Het advies is om een luchtige Facebookpagina aan te maken. Op deze manier is de kans groter dat de Facebookpagina vaker wordt bezocht. Zo wordt een vrolijk filmpje van dansende koeien in de wei meer leuk gevonden dan een zakelijk verkoopverhaal. Door ook regelmatig de website van SymBIOse op de Facebookpagina naar voren te brengen worden beide werelden goed herenigd. Met Facebook trek je het publiek en maak je hen nieuwsgierig. Met een link naar de website kan er meer afzet gegenereerd worden. Voor een uitgebreide toelichting, zie bijlage 2.5.2. Hieronder is een inschatting gemaakt van de kosten en tijd. Kostenindicatie - Facebook is een gratis medium. - Kleine vergoeding voor degene die de SymBIOse-pagina onderhoudt. Tijdsindicatie: - Opzetten van de Facebookpagina: ongeveer 2 uur - Wekelijks een post plaatsen: +/- 1 uur - Dagelijks berichten van andere pagina’s liken: +/- 15 min Folders en flyers Hieronder wordt toegelicht wat het advies rondom folders en flyers precies inhoudt. Dit is ook terug te vinden in bijlage 2.5.3. Hieronder wordt de naam folders gebruikt. Momenteel heeft SymBIOse een folder waar het wandelpad op wordt weergegeven. Daarnaast staan de contact gegevens erop. Nu wordt geadviseerd om een folder te maken die informatie geeft over SymBIOse in zijn totaliteit: wandelpad, informatie SymBIOse en de producten. Folders kunnen voor verschillende doeleindes gebruikt worden. Het kan gebruikt worden om de producten van SymBIOse te promoten of het verhaal van SymBIOse of biologisch/dynamisch boeren te vertellen. Hoofdzakelijk kan alleen informatie gegeven worden via de folders. Het achtergrondverhaal van SymBIOse kan wel goed worden weergegeven worden op de folder.

8

Wanneer gekeken wordt naar afzet via de korte keten is de omgeving van SymBIOse erg belangrijk. De omgeving moet bekend zijn met SymBIOse willen (toekomstige) consumentenproducten afnemen. Folders is daar een goed middel voor. Geadviseerd wordt om de folders op verschillende plekken te verspreiden in de omgeving (zie ook bijlage 1.4). - Opendagen - plaatselijke supermarkten (zie bijlage 1.5) - plaatselijke landwinkels (zie bijlage 1.5) - Ergens aan het wandelpad - Op de boerderijen - Bij scholen - (sport)verenigen - horecagelegenheden Het voordeel van folders is dat mensen die daadwerkelijk geïnteresseerd zijn of alleen nieuwsgierig zijn een folder mee nemen. Wanneer ook de website en Facebookpagina op de folder wordt vermeld, kunnen geïnteresseerde die mediums ook bezoeken. Hierdoor kan het elkaar versterken. Wanneer SymBIOse in de buurt bekend wordt is het de kans groter dat mensen uit de buurt een keer langs komen om producten te kopen. Wanneer de producten in de smaak vallen bestaat de kans dat ze nog vaker langs komen. Folders hebben, ten opzichte van de website en Facebookpagina, een eenzijdige informatiestroom. Dit wil zeggen dat via de folders geen feedback gegeven kan worden. Daarbij kunnen mensen niet reageren op informatie. Dit is niet per se erg want de folders worden voornamelijk gebruikt voor informatieverschaffing. Wanneer mensen wel het gevoel hebben om te reageren of om vragen te stellen kunnen ze dit via de Facebookpagina of de website. Hieronder wordt een inschatting gemaakt van de kosten en tijd. Voor een uitgebreide toelichting, zie 2.5.2 Kostenindicatie: - Vistaprint: voor 1000 folders ben je ongeveer 25,- kwijt. Naarmate er meer wordt besteld wordt de kosten lager. Tijdsindicatie: - ontwerpen folder: +/- 6 uur - verspreiden van folders in de omgeving: +/- 3 uur - verspreiden van folders: maandelijks 1 uur (folders aanvullen) - verspreiden op opendagen: de hele dag

Toelichting Advies Afzet Een website is een uitstekend middel om de producten af te zetten. Omdat de naamsbekendheid van SymBIOse nog moet groeien, wordt er verwacht dat bij de opstart nog niet veel verkocht wordt via de site. Het advies is daarom om de overige producten via Rechtstreex af te zetten. Drechtstadsboer is de schakel die SymBIOse in contact kan brengen met Rechtstreex (zie bijlage 3.5). Website In de huidige tijd kan een producent bijna niet meer om internet heen, omdat bijna iedereen er op komt. Zelfs steeds meer ouderen doen het. SymBIOse kan daar dan ook niet omheen. Wanneer er een verzorgde site komt, past dit prima bij, in ieder geval, vijf van de zes boeren. 9

Eén boer werkt het liefst zo analoog mogelijk, maar wanneer deze optie afzetverhogend is en hij zelf niets hoeft te onderhouden, is de kans groot dat hij hierin meegaat. De klant die in de stad woont komt normaal gesproken niet in contact met SymBIOse. Op deze manier creëert SymBIOse een nieuw afzetkanaal. Het voldoet daarmee aan de doelstelling om de producten ‘de brug over’ te krijgen. Wanneer SymBIOse aan naamsbekendheid wint kan het hiermee snel resultaat behalen. Ook is het zo gemakkelijk voor de boer om te zien hoeveel producten er verkocht worden en wat de vraag is. De verkochte aantallen ziet de boer namelijk meteen terug op de site. De achtergrond van SymBIOse kan sterk naar voren worden gebracht met een eigen website, omdat de site geheel naar eigen wens kan worden ingevuld. Via Facebook of de site kan dit ondersteund worden met filmpjes en uitleg over wat biologisch boeren precies inhoudt. SymBIOse kan meteen een start maken via dit medium. De terugkoppeling vanuit de klant krijgt de boer vooral via Facebook. Op de site kan eventueel ook een waarderingssysteem toegevoegd worden, om zo te beschikken over nog meer terugkoppeling. Kostenindicatie: - Wanneer er een koeriersdienst wordt ingeschakeld dan kost dit ongeveer 0,40 euro per kilometer, exclusief toeslagen (zie bijlage 3.5). De kosten hiervan zijn dus afhankelijk van de hoeveelheid vraag via de site en de aantal kilometers die hiervoor gemaakt moeten worden. Tijdsindicatie: - +-5 uur per week. De website wordt onderhouden door een derde. De boer houdt zich wel bezig met het gereedmaken van de producten zodat de leverancier ze op kan halen. Daarom moet de boer de website wel in de gaten houden. Hij weet dan namelijk wat de vraag is voor zijn producten. Rechtstreex Rechtstreex zou een prima tussenoplossing zijn voor SymBIOse. Het past in zoverre bij SymBIOse dat Rechtstreex werkt met allerlei boeren uit de streek. Zij werken via de korte keten. De producten worden namelijk afgezet op verkooppunten in steden en dorpen. De klant uit de stad wordt zo dus op een bereikt. Verschillende chefs uit de buurt stellen maaltijden samen, om zo aantrekkelijker te worden voor de klant. De boeren zijn bij Rechtstreex verzekerd van afzet. Bij een contract zijn zij namelijk verplicht om deze producten af te nemen. De risicofactor hierbij is dus heel laag. Qua snelheid van resultaat is Rechtstreex een betere optie, omdat de boer zijn producten meteen kwijt kan bij Rechtstreex. Via de website is dat afwachten. Echter, wanneer de biologische boeren naam willen maken onder SymBIOse is Rechtstreex een minder goede optie. De producten worden onder de naam Rechtstreex afgezet, en niet onder de naam SymBIOse. Daarbij zetten de boeren hun producten afgescheiden af en niet als geheel, hetgeen wat SymBIOse sterk maakt. Ook is de terugkoppeling vanuit de consument minder dan bij een eigen site, omdat er schakel tussen zit. Omdat Rechtstreex ook via internet werkt, is de doelgroep ongeveer even groot als bij een eigen website. Kostenindicatie: - Van iedere 1 euro die de consument betaalt aan het product ontvangt de boer 0,57 euro (excl. btw). In de supermarkt ligt dit rond de 0,10 á 0,20 euro (zie bijlage 3.5). Tijdsindicatie: - +- 1 uur per week. Rechtstreex zorgt ervoor dat het product bij de klant komen. De SymBIOse-boer hoeft alleen te zorgen dat het product klaarligt.

10

Onderbouwing Advies In dit hoofdstuk wordt het advies per categorie onderbouwd.

Onderbouwing Advies Samenwerking Een goede samenwerking is belangrijk voor wanneer de zes biologische boeren uit Alblasserwaard verder willen met het samenwerkingsverband SymBIOse. In de eerste week van het project ‘de brug over’ zijn interviews gehouden met vijf van de zes biologische boeren van SymBIOse (zie bijlage 1.3). Uit deze interviews bleek dat de toekomstvisie en motivatie voor SymBIOse van elke boer nog niet duidelijk is en verschillend zijn van elkaar. Na deze interviews zijn een aantal positieve- en pijnpunten van Symbiose geformuleerd in bijlage 1.7. Deze positieve punten en pijnpunten zijn van belang mee te nemen in de groepssessie, want deze hebben invloed op de toekomst van SymBIOse. Iedere boer moet belang hebben bij de oprichting van SymBIOse en motivatie hebben om zijn belang na te streven binnen SymBIOse. Voordat meer naamsbekendheid en afzet gegenereerd kan worden, moet eerst duidelijkheid komen over wat de zes boeren precies willen met SymBIOse. Volgens Frederique Praasterink is een professionele groepssessie een goede oplossing om meer duidelijkheid te krijgen van de zes biologische boeren wat zij met SymBIOse willen (zie bijlage 4.3). Het is duidelijk dat alle zes de boeren achter de voorschriften staan van het biologisch (dynamisch) boeren. De zes boeren zijn het eens om iets te doen met het feit dat zij allemaal biologisch (dynamisch) zijn. Wat zij precies met SymBIOse willen doen is nog niet duidelijk. Tijdens de groepssessie moet dit duidelijk worden. Dit moet gebeuren voordat meer naamsbekendheid en afzet kan worden gegenereerd. De sfeer van SymBIOse kan hierdoor duidelijk gemaakt worden, zodat meer naamsbekendheid en afzet binnen de bepaalde sfeer gegenereerd kan worden. In deze sfeer vallen de missie, visie, strategie en het gewenste imago van SymBIOse.

Onderbouwing Advies Naamsbekendheid Hieronder wordt toegelicht hoe en waarom we op het advies zijn gekomen. De huidige situatie omtrent naamsbekendheid is in kaart gebracht (bijlage: 2.1). Momenteel heeft SymBIOse weinig naamsbekendheid. Ze hebben geen website of een sociaal mediakanaal. SymBIOse heeft wel een paar keer in de kranten Trouw en het Kontakt gestaan met hun nieuwe wandelpad. Om daarnaast nog meer kennis te maken met de leden van SymBIOse en de wensen rondom naamsbekendheid in kaart te brengen, zijn interviews met vijf van de zes leden afgenomen (zie bijlage 1.2). De kennis die opgedaan is in het vooronderzoek lijden tot verschillende ideeën. Deze ideeën zijn gebundeld in een brainstorm (zie bijlage 2.2). In totaal zijn 27 verschillende ideeën bedacht. Deze ideeën zijn geclusterd in 8 hoofdgroepen, namelijk evenementen, sponsoring, drukwerk, promotie, voorlichting, media, initiatieven en goede doelen (zie bijlage 2.2). Vervolgens zijn alle ideeën uitgewerkt. D.m.v. een korte beschrijving is de doelgroep en zijn de voordelen en nadelen in kaart gebracht. In bijlage 2.3 wordt de uitwerking van alle ideeën weergegeven. Om een keuze te maken, welk idee het beste past bij SymBIOse, is gebruik gemaakt van een confrontatiematrix (zie bijlage 2.4). Alle ideeën werden beoordeeld op tijd, kosten, passend bij SymBIOse, snelheid resultaat, terugkoppeling/feedback, impact, promoten afzet, doelgroep, weergave achtergrond en moment uitvoering. De beoordeling vindt op een schaal van -2 tot +2 plaats (zie bijlage 2.4). Uit de confrontatie matrix is een top 3 vastgesteld. Dit zijn vanzelfsprekend de drie beste scorende ideeën (zie bijlage 2.5). De top 3 is als volgt: - Website - Facebookpagina - folders en flyers 11

Vervolgens is de top 3 verder gedetailleerder uitgewerkt (zie bijlage 2.5). Het doel van de middelen komt aanbod en er wordt een inschatting gedaan voor de tijd en kosten. Ten slotte is aan de hand van de uitkomst een advies opgesteld voor SymBIOse om de naamsbekendheid te vergroten.

Onderbouwing Advies Afzet Als vervolg op het interviewen van de zes boeren en om tot een advies te komen voor de afzet is er gebrainstormd over mogelijke afzetkanalen voor SymBIOse (bijlage 3.2). De opties behalen een score op basis van verschillende aspecten. Deze aspecten zijn: tijd, kosten, passend bij SymBIOse, snelheid resultaat, terugkoppeling, impact, afzetverhoging, doelgroep, weergave achtergrond en moment uitvoering. De aspecten hebben ook weer een weging ten opzichte van elkaar. Deze aspecten zijn tegen elkaar afgewogen in een confrontatiematrix (zie bijlage 3.4). Hieruit komen de volgende opties naar voren: Producten afzetten via Rechtstreex; Producten afzetten via het Groenekratje; Producten afzetten via website/app. Deze top drie staat verder uitgewerkt in bijlage 3.5. Er is niet gekozen voor het Groenekratje, omdat de biologische boeren geen groente of aardappelen verbouwen, wat aan sluit op het Groenekratje (zie bijlage 3.3). De boer krijgt weliswaar 0,13 euro meer per euro van een verkocht product dan bij Rechtstreex (bijlage 3.5). Bij Rechtstreex worden meer verschillende producten verkocht, dus het is gemakkelijker instappen en de SymBIOse-boer kan er ook weer gemakkelijk weg wanneer de website goed gaat lopen. Rechtstreex heeft al verschillende verkooppunten in de omgeving van Dordrecht.

12

Inhoudsopgave Bijlagen Inleiding Advies ........................................................................................................................ 3 Het advies ................................................................................................................................ 4 Advies Samenwerking ............................................................................................................. 4 Steunpunt Drechtstadsboer Samenwerking ............................................................................ 4 Advies Naamsbekendheid ........................................................................................................ 4 Steunpunt Drechtstadsboer Naamsbekendheid ....................................................................... 5 Advies Afzet .......................................................................................................................... 5 Steunpunt Drechtstadsboer Afzet .......................................................................................... 5 Toelichting Advies ..................................................................................................................... 6 Toelichting Advies Samenwerking............................................................................................. 6 Toelichting Advies Naamsbekendheid ........................................................................................ 6 Website ............................................................................................................................. 6 Facebook ........................................................................................................................... 7 Folders en flyers ................................................................................................................. 8 Toelichting Advies Afzet .......................................................................................................... 9 Website ............................................................................................................................. 9 Rechtstreex ...................................................................................................................... 10 Onderbouwing Advies .............................................................................................................. 11 Onderbouwing Advies Samenwerking ..................................................................................... 11 Onderbouwing Advies Naamsbekendheid ................................................................................ 11 Onderbouwing Advies Afzet ................................................................................................... 12 1.

Huidige Situatie ................................................................................................................ 15 1.1.

Stadlandbouwdag Dordrecht 2018 - 13 september .......................................................... 15

1.2.

Wie is SymBIOse? ....................................................................................................... 21

1.3.

Interview SymBIOse.................................................................................................... 22

1.3.1.

Bas de Jong ......................................................................................................... 22

1.3.2.

Kees van Gaalen ................................................................................................... 24

1.3.3.

Teunis Jacob Slob - de drie Wedden ........................................................................ 25

1.3.4.

Machiel van Oyen.................................................................................................. 26

1.3.5.

Huib en René Bor .................................................................................................. 27

1.4.

Omgeving .................................................................................................................. 28

1.5.

Winkels...................................................................................................................... 30

1.6.

Stakeholders analyse................................................................................................... 33

1.7.

Samenwerking............................................................................................................ 35

1.7.1.

SWOT-Analyse Samenwerking SymBIOse ................................................................ 35

1.7.2.

Confrontatiematrix SWOT-Analyse Samenwerking SymBIOse ..................................... 36

1.7.3 toelichting confrontatiematrix ..................................................................................... 37 2.

Naamsbekendheid ............................................................................................................. 39 2.1.

Inleiding .................................................................................................................... 39

13

2.2.

Brainstorm ................................................................................................................. 39

2.3.

Uitwerking ideeën ....................................................................................................... 40

2.4.

Confrontatiematrixen................................................................................................... 50

2.4.1.

Eerste confrontatiematrix ....................................................................................... 50

2.4.2.

Tweede confrontatiematrix ..................................................................................... 51

2.5 Top 3 ............................................................................................................................ 52 2.5.1 Website ................................................................................................................... 52 2.5.2 Facebook ................................................................................................................. 53 2.5.3 Folders en flyers ....................................................................................................... 54 3.

Afzet ............................................................................................................................... 56 3.1.

Inleiding .................................................................................................................... 56

3.2.

Brainstorm ................................................................................................................. 56

3.3.

Uitwerking ideeën ....................................................................................................... 57

3.4.

Confrontatiematrix ...................................................................................................... 61

3.5.

Top drie ..................................................................................................................... 62

3.5.1 Het Groene Kratje ..................................................................................................... 62 3.5.2 Rechtstreex.............................................................................................................. 63 3.5.3 Nieuwe site/ App ...................................................................................................... 63 4.

Samenwerking SymBIOse .................................................................................................. 64 4.1.

Inleiding .................................................................................................................... 64

4.2.

Brainstorm ................................................................................................................. 64

4.2.1.

Toelichting Brainstorm ........................................................................................... 65

4.3.

Gastcollege Frederique Praasterink ................................................................................ 65

4.4.

Bedrijven professionele groepssessie ............................................................................. 66

4.4.1.

P2: Ideeën werken ................................................................................................ 66

4.4.2.

DENKPLAATS: praktische filosofie en systemische interventies ................................... 67

4.4.3.

De Steven: één op één coaching ............................................................................. 67

4.5.

Stappenplan Samenwerking ......................................................................................... 68

4.5.1.

Afspraak maken voor groepssessie .......................................................................... 68

4.5.2.

Groepssessie SymBIOse ........................................................................................ 68

5. Sustainable Development goals ............................................................................................. 70 5.1 inleiding ........................................................................................................................ 70 5.2 SymBIOse en de Sustainable Development goals ................................................................ 70 6. Link wereldwijde voedseldialoog ............................................................................................ 72 7. Literatuurlijst ...................................................................................................................... 73

14

1. Huidige Situatie In dit hoofdstuk wordt de huidige situatie van SymBIOse besproken. Onderwerpen zoals de Stadslandbouwdag, samenwerkingsverband SymBIOse, de interviews, de omgeving met winkels, een stakeholdersanalyse en de huidige samenwerking komen aan bod.

1.1. Stadlandbouwdag Dordrecht 2018 - 13 september Thema: Ons gemeengoed coops & Commons Stichting Drechtstadsboer in samenwerking met Platform Duurzaamheid Dordrecht, Stadslandbouw Nederland en Stadslandbouw Dordrecht. Stadlandbouwdag Dordrecht 2018 thema “Ons Gemeengoed - Coops & Commons”, is een fris en fruitig programma met lunch, stad-land expeditie, Crabbehof diner. VPRO Tegenlicht MeetUp. Avondprogramma in Energiehuis Ketel 1. Op 13 september 2018 was de Stadlandsbouwdag Dordrecht. Deze dag stond in het teken van het in contact leggen van verschillende instanties in omgeving Dordrecht die te maken hebben met het fenomeen “korte keten” van lokale producten. Bij deze dag waren ook twee HAS studenten aanwezig die voor hun minor “Werken aan het wereldwijde voedseldialoog” een project doen voor de Drechtstadsboer en de Coöperatie SymBIOse. Figure 1: links weergegeven het logo van drechtstadsboer en rechtst weergegeven de uitnodiging van de stadslandbouwdag Dordrecht 2018.

Centrum Buitenwacht Bosboom De dag begon bij Hotel van der Valk Dordrecht waar de deelnemers met elkaar kennis konden maken. Gezamenlijk stapten zij op de bus om hun toch te beginnen door Dordrecht. Het programma begon met een Lunch in het Centrum Buitenwacht Bosboom. De Buitenwacht is een intercultureel centrum die mensen steunt in het (weer) deelnemen aan de samenleving. In het centrum zijn een aantal vaste activiteiten zoals; koffie-inloop, wijkwinkel, huiswerkhuis, creatieve werkplaats ect. Tijdens de lunch kon er uitgebreid kennis gemaakt worden tussen de deelnemers. De gastheer van de dag was Prof dr. ir. Arnold van der Valk (WUR, Food Council Amsterdam) en gaf tijdens de lunch een welkomsttoespraak met een kleine uitleg over de bedoeling van de dag.

15

Figuur 2: Gastvrouw van centrum Buitenwacht Bosboom aan het woord tijdens de lunch.

De Groeituinen Na de lunch kon de expeditie stadlandbouw echt beginnen. De eerste halte was De Groeituinen. De Groeituinen is een ontmoetingsplaats waar verschillende activiteiten georganiseerd worden zoals; kookworkshops voor kinderen & volwassenen, eetgroepen in de avond, wijkwerk en overdag huiswerkbegeleiding. Het hoofddoel van De Groeituinen is om mensen in de wijk kennis te laten maken met gezonde voeding en het samenbrengen van mensen. In deze tuinen kunnen de buurtinwoners gezamenlijk hun producten verbouwen, de tuin is ook verdeeld in verschillende werelddelen zoals; Europa, Azië en Afrika. De Groeituinen zijn van locatie gewijzigd, waardoor veel mensen niet op de hoogte zijn dat deze tuinen nog bestaan. In het voorjaar van 2018 zijn ze pas begonnen op de nieuwe locatie. De uitleg bij De Groeituinen werd verzorgd door Nienke Blauw.

Figuur 3: Nienke Blauw geeft uitleg over de Groeituinen

Voedeselbos Buitenzinnig De volgende halte was Proeftuin Buitenzinnig. We werden ontvangen door twee stagiaires, Niek en Diana, die begonnen met een presentatie over Buitenzinnig. Buitenzinnig is een voedselbos dat nog aangelegd gaat worden. Zoals de naam al doet vermoeden is dit een bos met verschillende voedselteelt. Een voedselbos is een voorbeeld van een permacultuur, dit wilt zeggen dat een leefomgeving op een dusdanige manier wordt ingedeeld zodat het ecologisch duurzaam is met als doel; biologische voedselvoorziening. Zo staan er in het 16

toekomstige bos vaste eetbare planten. Het voedselbos krijgt een romantische uitstraling met een yurt in het midden. Daarnaast wordt dit een plek om informatie te vergaren, workshops en rondleidingen te geven. Ook wordt Buitenzinnig een plek worden waar vooral scholen in de omgeving gebruik van kunnen maken. Op deze manier komen de kinderen weer buiten en leren zij waar ons eten vandaag komt. Tijdens Burendag is de aanleg van het bos begonnen met behulp van geld van het Orangjefonds. De buren hebben geholpen met het aanleggen van de eerste gedeeltes van het bos. Op deze manier is de buurt betrokken en werven zij meer vrijwilligers die nodig zijn voor de aanleg van het bos.

Figuur 4: links weergegeven de banner van VoedselBos "BuitenZinnig". Rechts weergegeven bezoekers Stadslandbouwdag in de kas van VoedselBos "BuitenZinnig."

Figuur 5: Links weergegeven de bezoekers van Stadslandbouwdag Dordrecht lopen door VoedselBos "BuitenZinnig." Rechts weergegeven de folders van VoedselBos "BuitenZinnig."

17

Zorgboerderij de Zuidpunt Onze vierde stop was bij Zorgboerderij de Zuidpunt. Deze zorgboerderij is opgericht in 2004 door Corstiaan en Johanna de Boer. Op dit moment zijn 20 werknemers die vanuit een zorginstelling werken. De zorgboerderij heeft 2 hectaren moestuin, waar zij verschillende groenten op verbouwen, zoals spruiten, boerenkool, aardperen, andijvie, sla, tomaten en uien.

Figuur 6: Medewerkers van zorgboerderij de Zuidpunt zijn aan het werk in de moestuin.

Naast de moestuin hebben zij 70 schapen en 3 rammen. Deze schapen houden zij als “grasmaaier” en voor het entertainment bij kinderfeestjes en evenementen die plaatsvinden op de zorgboerderij. Bij deze zorgboerderij is het “groene kratje” verkrijgbaar van de Drechtstadsboer. Ze zijn begonnen met 20 kratjes per week en zijn gegroeid naar 100 kratjes per week. De ondernemer wil graag groeien tot 300 kratjes per week. Dat betekent dat hij moet groeien naar een moestuin van 9 hectaren. Naast het verkopen van kratjes heeft zorgboerderij de Zuidpunt een webwinkel en een winkel aan huis. Ook organiseren zij verschillende evenementen, waarvan één maarliefst 1500 bezoekers elk jaar trekt. Dit evenement heet “Lammetjesdag;” kinderen kunnen de lammeren die geboren zijn een melkflesje geven en knuffelen.

Figure 7: De banner van Zorgboerderij de Zuidpunt.

18

Van Voetbalveld naar Voedselveld De laatste stop met de bus was bij een voetbalveld aan de rand van Dordrecht. Een project van Steunpunt Drechtstadsboer. De titel zegt het min of meer al; een oud voetbalveld willen zij graag verbouwen tot een ecologische stadsboerderij; waar zorg, tuin, restaurant met producten uit de tuin en burgers samen komen. Vorig jaar hadden zij 600 handtekeningen opgehaald voor dit plan. Helaas geeft de gemeente geen toestemming voor dit plan, omdat dit volgens hen niet past in het bestemmingsplan. De gemeente wil graag villa’s bouwen op deze plek. Toch gaat Steunpunt Drechtstadsboer proberen “van voetbalveld naar voedselveld” te laten slagen. De stadsboerderij heeft veel voordelen voor de burgers in de omgeving. Wanneer burgers eigen groenten verbouwen, worden ze bewuster van wat ze eten. Met deze stadsboerderij kan de CO2-foodprint verminderd worden. Het kan mensen bewuster maken van eten, waardoor obesitas afneemt. Een stadsboerderij geeft werkgelegenheid voor mensen die zorg nodig hebben. Bovendien is het een goed voorbeeld van het doel om Zuid-Holland voor 80% zelfvoorzienend te maken. Tips vanuit het publiek van de presentatie van Steunpunt Drechtstadsboer; Ga naar de media, laat weten aan de bevolking van Dordrecht wat jullie willen doen. De gemeente heeft zorgplicht. Dit is een perfecte oplossing om mensen die in een zorginstelling zitten toch aan het werk te zetten. Het kost de gemeente niks, het levert ze iets op. Vraag het fijnstofrapport aan; het voetbalveld ligt langs de snelweg, mogen daar überhaupt wel villa’s neergezet worden? Met de opkomst van de nieuwe omgevingswet, is het verwezenlijken van dit plan waarschijnlijk makkelijker.

Figure 8: Het oude voedbadveld in Dordrecht wat Drechtstadsboer wil ombouwen tot voedselveld.

19

Burgerinitiatieven met elkaar in gesprek ’s Avonds was de afsluiting van de gehele dag in het Energiehuis van Dordrecht; een cultureel centrum in Dordrecht. De gastsprekers van deze avond waren Dirk Holemans, Drs Victor Deconinck, Prof dr Tine de Moor, Prof dr ir Arnold van der Valk. Ook gingen de verschillende burgerinitiatieven gingen met elkaar in gesprek. Dirk Holemans, een Belgisch politicus en publicist, coördinator van de sociaalecologische denktank Oikos en hoofdredacteur van het gelijknamig tijdschrift, begon de avond over zijn kijk op de overheid en samenwerkingsverbanden tussen burgers, steden en provincies. Hij vertelde dat in de toekomst de steden gaan samenwerken: “Steden spelen een cruciale rol, steden gaan samenwerken in nieuwe netwerken, niet de regering. Steden kunnen zich anders gedragen en kunnen een ander progressief beleid hanteren.” Arnold Koekoek is van Campus Almkerk. Dit burgerinitiatief wil dat er geen grootschalige landbouw meer plaats vindt. “Er zijn andere manieren om aan onze voedselvoorziening te komen.” “Kleinschalige landbouw, waarbij burgers zelf groenten kunnen telen en kweken.” Annette Vlieger vertelde over het Groenekratje. “Nu worden er 100 kratjes per week verkocht, wanneer dat 300 zou zijn kan de boer makkelijk rondkomen van het Groenekratje.” Nicoline van Iperen is samen met haar man de oprichter van Linge’s Zorglandgoed. Zij en haar man hebben 30 studio’s gebouwd midden in een landbouwgebied, voor mensen met dementie. De gedementeerde werken met begeleiding in de (moest)tuin. Jan de Keizer is van Drechtse Stromen. Dit burgerinitiatief wil Dordrecht en omgeving energieneutraal maken. Dit willen zij bereiken door meer zonnepanelen- en windmolenparken te bouwen in de omgeving van Dordrecht. Kees van Galen is de oprichter en voorzitter van SymBIOse. Samen met hem en vijf andere biologische boeren in de omgeving van Alblasserwaard willen zij meer naamsbekendheid creëren. Ook willen zij een manier vinden om meer afzet te genereren van de producten die de boeren maken van SymBIOse via een korte keten.

Figure 9: Burgerinitiatieven in gesprek. De namen van links naar rechts; Nicole Iperen, Arnold Koekoek, Annette de Vlieger, Kees van Gaalen en Jan de Keizer.

20

1.2. Wie is SymBIOse? SymBIOse is een samenwerking tussen zes biologische boeren uit de omgeving Alblasserwaard die samen promotie willen maken voor de biologische landbouw. Zij willen laten zien aan de gangbare boeren dat landbouw en veehouderij op een andere manier kan. Drie van de zes boeren zijn actief bezig met het produceren en maken van biologische producten. Het land van deze boeren is met elkaar verbonden en heeft SymBIOse bij het eerste initiatief al gebruik van gemaakt. In de 275 hectaren land hebben zij een wandelpad aangelegd wat tussen de weilanden door loopt. Tijdens het bewandelen van dit pad is het mogelijk langs een aantal van deze biologische boeren van SymBIOse te lopen. Dit is een kans voor de mensen die het wandelpad aflopen om het erf te betreden van de boeren en te vragen waar zij zich nu eigenlijk precies mee bezig houden. Graag halen zij meer willen uit deze samenwerking; SymBIOse. Kees en Maria van Gaalen (voorzitter) Kees en Maria van Gaalen hebben een biologisch- dynamische melkveehouderij met kaasmakerij. Op de 60 hectaren klei op veengrond houden zij 70 stuks blaarkoppen en 30 stuks jongvee. Eén derde deel van de melk wordt verkaast tot Wilde Weide kaas. De boerderij heeft nu zijn eigen kaasverkooppunt die elke vrijdag open is. Naast dit verkooppunt aan huis, heeft kees nog 11 andere verkooppunten waar hij zijn kaas afzet. Graag willen Kees en Maria meer afzet genereren met de kaas die zij maken. De melk die niet wordt verkaast, gaat naar een melkfabriek waar enkel biologische melk verwerkt wordt. Teunis Jacob en Nelie Slob Naast dat de familie slob met de blaarkoppen melk produceert op het bedrijf, fokken zij de stieren op voor ossenvlees, houden zij schapen voor het schapenvlees en houden bijen voor de honing. Zij verkopen het vlees en de honing online via de website “de Drie Wedden.” Graag willen ze een vast verkooppunt, waar ze de honing, het ossen- en schapenvlees kunnen verkopen. Teunis Jacob en Nelie hebben samen zes kinderen, waarvan één dochter de website up-to-date houdt en één zoon die het bedrijf later gaat overnemen. Deze zoon zit nu in maatschap met zijn ouders. Huib en René Bor Op de biologisch- dynamische melkveehouderij van Huib en René Bor zijn verder geen neventakken. Zij richten zich vooral op de melkproductie het bodemleven en het promoten van het bedrijf. Zo is laatst René op het karnemelkpak verschenen. Op dit karnemelkpak verteld hij iets over zijn bedrijf. Dit is voor hem een manier van de biologische landbouw promoten. Waarom dat zij zich hebben aangesloten bij SymBIOse is dat zij graag willen samenwerken op gebied van bemesting, machines en voer met de andere biologische boeren. Wanneer de een mest te kort komt op zijn land, kan de ander dat aanvullen met zijn biologische mest. “Zo kunnen we elkaar helpen. Wanneer er een gezamenlijk verkooppunt komt, kunnen wij onze biologisch- dynamische melk aanbieden.” Bas en Rita de Jong Bas en Rita de Jong hebben een zorgboerderij met zo’n 50 kippen en 50 stuks jongvee die hij opfokt voor een andere melkveehouder in de buurt. Hij heeft geen opvolger voor het bedrijf, maar raakt altijd enthousiast van nieuwe initiatieven en wil zich daar ook graag in mengen. Dat is ook de reden waarom dat hij zich aangesloten heeft bij SymBIOse. Ook zijn zij op dit moment aan het onderhandelen of zij een moestuin willen opzetten van 2 hectaren. Wanneer dit doorgaat kunnen deze producten hiervan ook afgezet worden bij een gezamenlijk verkooppunt van SymBIOse. De biologische kippeneieren levert hij nu aan verschillende restaurants in de omgeving en meer van deze eieren kan hij niet afzetten, tenzij hij meer kippen gaat houden, maar dat wil hij liever niet. 21

Machiel van Oyen Machiel is een kleinschalige biologische geitenhouder. Machiel is geen “mensen mens” zegt hij, maar vindt het wel leuk om met de andere biologische boeren samen te werken wanneer zij een plan verzinnen om een gezamenlijk verkoop punt op te starten. Zolang hij zelf maar niet achter de toonbank hoeft te staan, staat hij eigenlijk overal wel voor open. Zelf maakt Machiel geitenkaas, maar dat is niet veel. Als hij alles verkaast, dan kan hij 6 kilo kaas per dag maken. Machiel is een echte natuurliefhebber en vindt het fijn om op een zo natuurlijk mogelijke manier met zijn geiten te werken. Zelf heeft hij het liefste niet zo veel potterkijkers op het erf. Maar wanneer zijn buurman bij hem langs komt voor een stuk kaas en in hem geïnteresseerd is, vindt hij het toch leuk om over zijn bedrijf te vertellen. Leendert Pellikaan Net als Machiel is Leendert Pellikaan een geitenhouder en maakt kaas van de gietenmelk op zijn bedrijf. Leendert heeft zo’n 500 melkgeiten en heeft een groter bedrijf in vergelijking tot Machiel. Deze boer hebben we helaas niet kunnen interviewen. We zijn nog in afwachting van zijn reactie.

1.3. Interview SymBIOse Om inzicht te krijgen in de leden van SymBIOse zijn interviews gehouden op 18 september 2018. Door ieder lid van SymBIOse apart te spreken heeft iedereen zijn verhaal kunnen doen. Vijf van de zes leden van SymBIOse zijn geïnterviewd. Door in gesprek te gaan met de leden worden de volgende vragen beantwoord: Algemeen: Wat is uw naam? Wat is de hoofdfunctie van uw bedrijf? Welke neventakken heeft uw bedrijf allemaal? En wat houden deze neventakken precies in? Welke producten produceert u precies? En op welke locatie verkoopt u deze producten? Hoe biedt u deze producten aan? (Pakketten, los, per stuk/liter, grootverpakkingen ect.) Over SymBIOse: Wat was voor u de motivatie om mee symBIOse op te starten/of u zich hierbij te voegen? Wat is voor u het hoofddoel van de coöperatie symBIOse? Toekomstvisie: Waar ziet u graag uw producten in de toekomst worden afgenomen en op welke manier? (Boer naar stad vs. stad naar boer) (in combinatie met andere producten ect.) Waar ziet u SymBIOse over 5 jaar? En over 10 jaar? Welke plannen en ideeën heeft u om uw afzet (en die van uw collega’s) te vergroten? En welke van deze plannen of ideeën ziet u het liefste in de nabije toekomst uitgewerkt? Verwachtingen: Wat verwacht u van ons als projectteam? Heeft u nog dingen waar wij rekening mee moeten houden? Heeft u nog vragen voor ons? 1.3.1. Bas de Jong Algemeen: Wat is de hoofdfunctie van uw bedrijf? Vroeger hadden ze melkkoeien voor de melkgift. Nu zijn ze de boerderij aan het afbouwen omdat ze al op leeftijd zijn. Nu zijn ze bezig om voor andere boeren jongvee op te fokken. Daarbij werkt hij ook op de boerderij van Kees van Gaalen. 22

Samen met zijn vrouw hebben ze een zorgboerderij voor mensen met autisme. Hij neemt ze mee in het bedrijfsgebeuren en zo de autistische jongeren helpen. Welke neventakken heeft uw bedrijf allemaal? En wat houden deze neventakken precies in? Op dit moment hebben ze 50 kippen. De eieren leveren ze aan een restaurant in de buurt. Daarbij verkopen ze het aan mensen die geïnteresseerd zijn en aan Kees van Gaalen voor in de kaaswinkel. Welke producten produceert u precies? En op welke locatie verkoopt u deze producten? Hij produceert eieren. Zie vraag hierboven Hoe biedt u deze producten aan? (Pakketten, los, per stuk/liter, grootverpakkingen ect.) Op verschillende manieren. Het restaurant ontvangt 2 tot 3 x in de week 60 eieren. Over SymBIOse: Wat was voor u de motivatie om mee symBIOse op te starten/of u zich hierbij te voegen? Hij is van mening dat het goed is meer met elkaar te doen. Je kunt elkaar helpen om in de omgeving meer producten af te zetten. Hoe kunnen we onze krachten bundelen om onze eigen producten te verkopen. Hij ziet een centraal verkooppunt voor zich. Misschien op een van de andere boerderijen. Misschien online verkoop. Daarbij is SymBIOse een stukje promotie doordat ze laten zien hoe het ook op een andere manier kan. Hoe ze dit vorm moeten geven moeten ze nog bepalen. Dat is de belangrijkste reden van het bij elkaar komen van Symbiose. “De samenwerking zal wel goed gaan, de neuzen staan allemaal dezelfde richting op.” Wat is voor u het hoofddoel van de coöperatie SymBIOse? Zie antwoord op vraag hierboven. Toekomstvisie: Waar ziet u graag uw producten in de toekomst worden afgenomen en op welke manier? (Boer naar stad vs. stad naar boer) (in combinatie met andere producten ect.) Liefst 1 centraal verkooppunt zodat we onze krachten kunnen bundelen. Waar ziet u SymBIOse over 5 jaar? En over 10 jaar? Over 5 jaar een centraal verkooppunt. SymBIOse bestaat dan nog wel maar de rol daarin is nog niet bekend. Dat moet door de loop van de tijd bepaald worden. Daarbij wordt misschien de boerderij overgenomen door mensen die een moestuin willen beginnen. Misschien willen deze mensen ook aansluiten bij SymBIOse en hun producten in een winkel afzetten. Welke plannen en ideeën heeft u om uw afzet (en die van uw collega’s) te vergroten? Zie antwoord op vraag hierboven. En welke van deze plannen of ideeën ziet u het liefste in de nabije toekomst uitgewerkt? Centraal verkooppunt. Verwachtingen: Wat verwacht u van ons als projectteam? Hij verwacht dat wij hun helpen om bij hun doel te komen en dat wij de boeren weer motiveren. Heeft u nog dingen waar wij rekening mee moeten houden? Zorgen dat we scherp blijven en de boeren moeten gemotiveerd worden. We moeten met zijn alle werken naar een centraal verkooppunt. 23

Evt. een gezamenlijke open dag of elk jaar een open dag voor alle biologische boeren. Heeft u nog vragen voor ons? n.v.t. 1.3.2. Kees van Gaalen Algemeen: Wat is de hoofdfunctie van uw bedrijf? Productie van melk en dit gaat naar eco-holland Welke neventakken heeft uw bedrijf allemaal? En wat houden deze neventakken precies in? Kaasmakerij waar ze 10.000 kg kaas per jaar produceren. Welke producten produceert u precies? En op welke locatie verkoopt u deze producten? Dit hebben ze eerst verkocht in een eigen kaaswinkel. Nu hebben ze meer 1 verkooppunt aan de boerderij. De “winkel” is alleen op vrijdagmiddag open. Ongeveer 10-15 vaste klanten komen kaas halen. Het wandelpad zorgt wel voor meer afzet doordat mensen erlangs komen. Ook heeft SymBIOse in de krant gestaan waardoor er meer mensen op afkomen. In dit winkeltje verkopen ze ook andere streek producten zoals lokale geproduceerde jam en wijn Hoe biedt u deze producten aan? (Pakketten, los, per stuk/liter, grootverpakkingen ect.) Zelf produceren ze grote kazen maar ook kleinere voor bij de borrel. Wanneer je in de winkel op vrijdagmiddag kaas koopt kun je zelf bepalen hoe groot stuk je wil. Over SymBIOse: Wat was voor u de motivatie om mee SymBIOse op te starten/of u zich hierbij te voegen? Kees is van mening dat het geweldig is dat 6 biologische boeren bij elkaar zijn aangesloten. Dit is uniek in Nederland. Daarbij is het de landbouw van de toekomst en is het goed om dit aan mensen te laten zien. Door biologisch te boeren wil hij laten zien dat het ook anders kan. Hij zegt dat het de landbouw is van de toekomst. Wat is voor u het hoofddoel van de coöperatie SymBIOse? Mensen wakker schudden, burgers en boeren weer in contact brengen en de kloof dichten. Daarbij is zelf producten produceren een goed middel omdat je zo dichterbij de consument komt te staan. Daarbij is naamsbekendheid voor SymBIOse belangrijk en dan ook voor de biologische boer en de uitstraling van (biologische) boeren verbeterd. Ook is het belangrijk dat er meer afzet wordt gecreëerd in de directe omgeving. Toekomstvisie: Waar ziet u graag uw producten in de toekomst worden afgenomen en op welke manier? (Boer naar stad vs. stad naar boer) (in combinatie met andere producten ect.) ‘’ Waar ziet u SymBIOse over 5 jaar? En over 10 jaar? Kees denkt niet dat er meerdere boeren uit de omgeving in de nabije toekomst zich aansluiten bij SymBIOse omdat ze alle biologische boeren al zijn aangesloten. Echter zijn er misschien bedrijven die ook overwegen om biologisch te boeren maar dat proces van omschakeling duurt erg lang. “Het mooi zijn als er over 5 jaar in de stad een winkel is waar de producten van de biologische boeren verkocht kunnen worden.” Echter moet je dan meer gaan samenwerken en daar is de coöperatie SymBIOse nog niet aan toe en in staat. Er moet dan meer structuur 24

worden gegeven aan SymBIOse, meer dan wat het nu is. Daarbij wordt de logistiek lastig en speelt de tijd daar een grote rol. Hij ziet wel een verdeelcentrum voor zich. Dat daar alle lokale producten worden verzameld en dat daar mensen hun “boodschappen” kunnen doen. Onlineproducten aanbiedingen vindt hij geen probleem alleen wil hij daar zelf geen energie in stoppen. Welke plannen en ideeën heeft u om uw afzet (en die van uw collega’s) te vergroten? ‘’ En welke van deze plannen of ideeën ziet u het liefste in de nabije toekomst uitgewerkt? ‘’ Verwachtingen: Wat verwacht u van ons als projectteam? Meerdere ideeën waarin we mensen vanuit de stad naar het dorp krijgen of andersom. Daarbij een beoordeling geven wat het beste optie is, of het mogelijk is, wat het goedkoopste is, wat de meeste potentie heeft en wat het beste bij SymBIOse past. Heeft u nog dingen waar wij rekening mee moeten houden? In precieze staan ze overal voor open maar een webshop daar zijn ze geen voorstander van. Liever zien ze dan een lokaal verkooppunt. Heeft u nog vragen voor ons? Overig: Het wandelpad zorgt ervoor dat er langzamerhand steeds meer mensen naar de streek komen. Dit merkt Kees ook aan de hoeveelheid mensen. Wel zijn er nog obstakels zoals een elektrischte Ids draag. Staan jullie ervoor open om zelf een (streek)winkel te openen/onderhouden? Praktisch gezien komt dat niet uit om een winkel te beginnen. Dit omdat iedere boer er waarschijnlijk geen tijd voor heeft om dit zelf te doen. Liever dan een lokale winkel waar ze producten kunnen afzetten. Het liefst wil hij een winkel in Dordrecht of Rotterdam maar hij wil niet te veel tijd kwijt zijn met de winkel. Hij denkt dat dan het bedrijf eronder lijdt. Dus niet zelf in de winkel gaan staan maar dat andere dat voor je doen. Wel vinden ze het belangrijk dat de winkeldame dan echt verstand heeft van hun kazen. 1.3.3. Teunis Jacob Slob - de drie Wedden Algemeen Wat is de hoofdfunctie van uw bedrijf? De hoofdfunctie van het bedrijf zijn de melkkoeien. Deze melkkoeien zijn van het ras blaarkop. De biologische melk leveren ze aan Friesland Campina. Welke neventakken heeft uw bedrijf allemaal? En wat houden deze neventakken precies in?  De neventakken zijn de schapen, de ossen en het natuurbeheer. Hij heeft zo’n zestig tot zeventig ooien. Het vlees verkoopt hij ook lokaal aan de mensen die het vragen. Het ossenvlees verkoopt hij aan de mensen uit de omgeving die ernaar vragen. Hij heeft kortgeleden zijn eerste afzet gehad, omdat hij pas drie jaar geleden begonnen is met het houden van ossen. Welke producten produceert u precies? En op welke locatie verkoopt u deze producten?  25

Hij verkoopt ossenvlees, schapenvlees en honing. Hoe biedt u deze producten aan? (Pakketten, los, per stuk/liter, grootverpakkingen ect.)  Ze bieden de producten aan via de website. Daar kunnen mensen een bestelling plaatsen. Ook kunnen mensen zich inschrijven voor de nieuwsbrief.   Over SymBIOse:   Wat was voor u de motivatie om mee SymBIOse op te starten/of u zich hierbij te voegen?  Teunis Jacob vindt het belangrijk om zijn producten te promoten, omdat de consument bewuster gemaakt moet worden. Vlees en melk produceren kan ook op een andere manier. Wat is voor u het hoofddoel van de coöperatie SymBIOse?  “Laat het zich maar ontwikkelen.” Hij vindt op dit moment naamsbekendheid het belangrijkste doel. Wanneer SymBIOse bekend is, kan er verder gekeken worden of producten gezamenlijk verkocht kunnen worden.   Toekomstvisie:    Waar ziet u graag uw producten in de toekomst worden afgenomen en op welke manier? (Boer naar stad vs. stad naar boer) (in combinatie met andere producten ect.)  Misschien een gezamenlijk verkooppunt in de omgeving van Alblasserwaard. Misschien zijn er ook nog manieren om het ossenvlees nog beter te maken. Dat wil hij ook wel uitgezocht hebben. Waar ziet u SymBIOse over 5 jaar? En over 10 jaar?   Zie antwoord op vraag hierboven. Welke plannen en ideeën heeft u om uw afzet (en die van uw collega’s) te vergroten?  “” En welke van deze plannen of ideeën ziet u het liefste in de nabije toekomst uitgewerkt?    Een gezamenlijk verkooppunt. Verwachtingen:   Wat verwacht u van ons als projectteam?   Teunis Jacob verwacht van ons verschillende ideeën waar ze wat mee kunnen doen voor in de toekomst. Vooral naamsbekendheid vindt hij op dit moment belangrijk. Hij hoort graag over verschillende manieren hoe zij meer naamsbekendheid kunnen krijgen. Daarna kan nagedacht worden over eventueel een gezamenlijke afzet. Heeft u nog vragen voor ons? “Laat ons verrassen, kom met nieuwe ideeën, ik sta eigenlijk overal wel voor open.” 1.3.4. Machiel van Oyen Algemeen: Wat is de hoofdfunctie van uw bedrijf?  500 melkgeiten. Welke neventakken heeft uw bedrijf allemaal? En wat houden deze neventakken precies in?  Hij maakt zelf kaas, maar dit is niet veel. Als hij alles “verkaast”, dan maakt hij 6 kilo kaas per week. Zo af en toe verkoopt hij wat kaas aan de “onderwereld” noemt hij het. Welke producten produceert u precies? En op welke locatie verkoopt u deze producten?  Ik maak zelf kaas van de melk van de geiten, maar heb niet echt een vast verkooppunt. Ik verkoop kaas en melk aan de mensen uit de omgeving die erom komen vragen. Hoe biedt u deze producten aan? (Pakketten, los, per stuk/liter, grootverpakkingen ect.)  26

Kaas wordt per stuk verkocht.   Over SymBIOse:  Wat was voor u de motivatie om mee SymBIOse op te starten/of u zich hierbij te voegen?  “Kees leek me wel een goeie vent. Ook wil ik alleen produceren voor de mensen hier in de omgeving, niet voor de mensen in Groningen of Friesland.” Wat is voor u het hoofddoel van de coöperatie SymBIOse?  “Mijn kaas en melk kan ik dan hier verkopen, maar zelf wil ik niet achter de toonbank staan. Dit is niks voor mij, ik ben niet zo’n mensen mens.”   Toekomstvisie:    Waar ziet u graag uw producten in de toekomst worden afgenomen en op welke manier? (Boer naar stad vs. stad naar boer) (in combinatie met andere producten ect.)  Ik wil dat de mensen uit mijn eigen omgeving de producten kunnen kopen die ik hier maak. Waar ziet u SymBIOse over 5 jaar? En over 10 jaar?   Misschien hebben we dan een gezamenlijk verkoop punt. Maar eigenlijk wil ik het liefste alles verkopen zonder labels. Welke plannen en ideeën heeft u om uw afzet (en die van uw collega’s) te vergroten?  Misschien wil ik nog wel wat meer geiten gaan houden en een nieuwe stal moet er komen. De oude stal met asbestplaten moet afgebroken worden. Wanneer ik meer geiten kan houden, kan ik misschien ook wat meer kaas maken.   Verwachtingen:    Wat verwacht u van ons als projectteam?   “Kom maar met nieuwe ideeën, zolang ik zelf maar niet in de winkel hoef te staan of heel veel mensen over m’n erf krijg vind ik het allemaal goed.” 1.3.5. Huib en René Bor Algemeen: Wat is de hoofdfunctie van uw bedrijf? In 1984 is Huib samen met zijn vrouw een gangbare melkveehouderij begonnen met 45 koeien. Toen hadden zij 28 hectaren landbouwgrond. In 1992 zijn zij biologisch geworden en in 2002 biologisch dynamisch. Met biologisch dynamische landbouw gebruik je minder mest en moet 80% van het rantsoen van eigen land af komen. Zij gebruiken preparatoir, omdat dan alles één geheel wordt. In 2012 is Huib in maatschap gegaan met zijn zoon René. Welke neventakken heeft uw bedrijf allemaal? En wat houden deze neventakken precies in? Geen neventakken op het bedrijf aanwezig. Wel staat René op het karnemelkpak van Zuiver Zuivel, waar hij zijn verhaal verteld over biologisch dynamisch boeren. Welke producten produceert u precies? En op welke locatie verkoopt u deze producten? Zij produceren melk en dit gaat naar een melkfabriek waar ze biologisch dynamische melk verwerken. Hoe biedt u deze producten aan? (Pakketten, los, per stuk/liter, grootverpakkingen ect.) N.V.T. Over SymBIOse: Wat was voor u de motivatie om mee SymBIOse op te starten/of u zich hierbij te voegen?

27

Zij vonden het een leuk initiatief. Het wandelpad vonden zij een leuk idee om aan mee te doen. Het bekend maken van de biologische dynamische landbouw vindt hij een goed initiatief. Wat is voor u het hoofddoel van de coöperatie SymBIOse? Huib en René willen meer naamsbekendheid krijgen en aan de mensen in de omgeving willen laten zien dat melkvee houden op een andere manier kan; biologisch dynamisch. Toekomstvisie: Waar ziet u graag uw producten in de toekomst worden afgenomen en op welke manier? (Boer naar stad vs. stad naar boer) (in combinatie met andere producten ect.) Het produceren van producten, zoals kaas, zien zij op dit moment niet zitten. Wat ze wel eventueel kunnen doen is de melk aanbieden in de toekomstige winkel van SymBIOse. Waar ziet u SymBIOse over 5 jaar? En over 10 jaar? Meer samenwerking tussen de boeren van SymBIOse. Wanneer een boer van SymBIOse bijvoorbeeld biologisch voer te kort komt, kan de andere boer daarbij helpen. Wanneer een boer van SymBIOse mest te kort komt, maar de ander mest over heeft, kunnen zij elkaar helpen. Welke plannen en ideeën heeft u om uw afzet (en die van uw collega’s) te vergroten? Misschien een webwinkel of een winkel hier in de buurt. Huib zegt dat je niet te diep in moet gaan op de uitleg van de biologisch dynamische landbouw. “Dat wordt te technisch voor sommige mensen.” En welke van deze plannen of ideeën ziet u het liefste in de nabije toekomst uitgewerkt? Misschien een webwinkel of buurtwinkel. Misschien kunnen zij de zuivel daarin aanbieden. Verwachtingen: Wat verwacht u van ons als projectteam? Huib en René hebben niet echt verwachtingen. Huib: “ik huppel er wel achteraan.” Wel staan Huib en René open voor nieuwe ideeën. Heeft u nog dingen waar wij rekening mee moeten houden? N.v.t. Heeft u nog vragen voor ons? N.v.t.

1.4. Omgeving Tabel 1: De zes biologische boeren van SymBIOse met woonplaats weergegeven.

Boer Teunis Jacobs en Nelie Slob Machiel van Oyen Bas en Rita de Jong Huib en René Bor Leendert Pellikaan Kees en Maria van Gaalen

Woonplaats Tiendweg 4, Noordeloos Melkweg 9, Langerak Nieuwendijk 11, Noordeloos Tiendweg 2, Noordeloos Noordzijde 76, Goudriaan Gorissenweg 1, Noordeloos

Dorpen SymBIOse 4 van de 6 boeren wonen in Noordeloos. Noordeloos is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Alblasserwaard, gemeente Giessenlanden. Het dorp kent ca. 1800 28

inwoners. ("Noordeloos", z.d.). 1 boer woont in Langerak. Dit is een dorp in de gemeente Molenwaard, in de provincie Zuid-Holland. Ook de Goudriaan is een dorp in de gemeente Molenwaard waar ook 1 boer woont. Gemeente De dorpen liggen in 2 verschillende gemeente. Namelijk in de gemeente Giessenlanden en de gemeente Molenwaard. Gemeente Giessenlanden De gemeente bestaat uit de volgende dorpen: Arkel, Giessenburg, Giessen-Ouderkerk, Hoogblokland, Hoornaar, Noordeloos en Schelluinen. De gemeente heeft ca. 14.500 inwoners. ("Home", z.d.) Gemeente Molenwaard De gemeente is ontstaan in 2013 door samenvoeging van de gemeentes Graafstroom, Liesveld en Nieuw-Lekkerland. De gemeente telt ca. 29.000 inwoners. (Wikipedia-bijdragers, 2018) De gemeenten Giessenlanden en Molenwaard hebben in november 2016 besloten om te fuseren. De fusie krijgt beslag op 1 januari 2019. De nieuwe naam van de gemeente is Molenlanden. ("Home", z.d.) Alblasserwaard Beide gemeente zijn gelegen in de Alblasserwaard. De Alblasserwaard is een streek in de provincie Zuid-Holland. De streek omvat de gemeenten Giessenlanden, Molenwaard, deel van de gemeente Zederik, Alblasserdam, Papendrecht, Sliedrecht, Hardinxveld-Giessendam en Gorinchem. De streek ligt noordoost van Dordrecht. ("Alblasserwaard", z.d.) Veenweiden, plassen, eindeloos lange sloten, koeien, molens, houtkades en knotwilgen vormen het beeld van het eeuwenoude landschap. Het is een oer-Hollands waterrijk gebied met veel vogels en parels van oude dorpjes. ("Groene Hart - Alblasserwaard", z.d.) Regio Drechtsteden Drechtsteden is de naam va neen regionaal intergemeentelijk samenwerkingsverband in de provincie Zuid-Holland. Het samenwerkingsverband omvat de gemeenten Alblasserdam, Dordrecht, Hendrik-Id0-Ambacht, Papendrecht, Sliedrecht, Zwijndrecht en HardinxveldGiessendam. De gemeenten hebben alle een oorsprong aan het water. ("Drechtsteden", z.d.). Afstand tot de grotere steden Tabel 2: De afstanden tussen SymBIOse en steden.

Stad

Afstand Kortste route (km) Snelste route (min) hemelsbreed (km) Utrecht 24 34,2 31 Rotterdam 32 40,1 39 Dordrecht 22 24,2 25 Gouda 20 29,5 60 Zoals te zien is in Tabel 2: De afstanden tussen SymBIOse en steden.Tabel 2 ligt Dordrecht en Utrecht het dichtste bij.

29

Figuur 10: Gemeente Noordeloos en Giessenlanden weergegeven in de kaart van Nederland

1.5. Winkels Coöperatie Landwinkel Landwinkel is op 9 januari 2006 ontstaan uit het samengaan van een aantal individuele winkels en de regionale samenwerkingsverbanden boerderij plus winkels, Vallei landwinkels en groene hart landwinkels. Landwinkel is een coöperatie van 95 boeren (melkveehouders, fruittelers, groentetelers). De leden kiezen het bestuur en iedere regio wordt voor zover mogelijk door een bestuurslid vertegenwoordigd. ("Over Landwinkel", z.d.) De missie van landwinkel is om de leefbaarheid van het platteland te vergroten. Dit door het aanbieden van een breed assortiment ambachtelijke boerderij- en streekproducten, en het creëren van betrokkenheid van de burger bij het landschap, de boerderij en haar producten. ("Over Landwinkel", z.d.) Momenteel streeft Landwinkel naar brede samenwerking zowel op regionaal als landelijk niveau. Stichting streekproducten Nederland en LTO Nederland zijn betrokken bij de ontwikkeling van landwinkels o.a. bij het uitwisselen van kennis, ervaring en ideevorming. ("Over Landwinkel", z.d.) Wanneer je als ondernemer voldoet aan de voorwaarden kun je tegen vergoeding lid worden van de coöperatie. Vervolgens kan gebruik gemaakt worden van de naam, activiteiten en adviserende en begeleidende diensten van de coöperatie. Landwinkel reikt de handvatten aan echter de ondernemers zelf bepaalt het succes. ("Over Landwinkel", z.d.) Misschien is het in de toekomst mogelijk om aan te sluiten bij Landwinkel met een eigen landwinkel. Daarbij is het misschien mogelijk om samenwerkingen aan te gaan met bestaande landwinkels om daar je producten af te zetten. 30

In Figuur 11: Kaart van Nederland met alle landwinkels die aangesloten zijn bij de coöperatie Landwinkel.Figuur 11 is te zien dat er op veel verschillende plekken in Nederland landwinkels zijn aangesloten bij de coöperatie Landwinkel.

Figuur 11: Kaart van Nederland met alle landwinkels die aangesloten zijn bij de coöperatie Landwinkel.

Hieronder worden enkele voorbeelden weergegeven van landwinkels die aangesloten zijn bij de coöperatie Landwinkel en die voor SymBIOse interessant zijn. Deze landwinkels liggen hemelsbreed het dichtste bij Noordeloos. - Landwinkel Landlust Deze winkel is gelegen in Alpen aan den Rijn. Echter wel iets verder weg. Ze bieden een breed ambachtelijk assortiment met daarbij ook veel biologische producten. Als specialiteit verkopen ze de bekroonde “wilde Weide kaas” van Kees van Gaalen en Maria Inckmannvan Gaalen. Deze kaas maakte ze eerst altijd op Landlust tot zij in de zomer van 2008 zijn verhuisd naar Noordeloos. ("Landwinkel", z.d.) Gnephoek 44 2401 LP Alphen aan den Rijn Openingstijden: woensdag en vrijdag van 13.00 - 18.00 uur Zaterdag van 09.00 - 17.00 uur 31

Telefoon: 06 20 39 01 53 / 0172 242530 e-mail: [email protected] www.landlust.landwinkel.nl - Landwinkel Pek in Langerak Dit is een gezellige landwinkel op het fruitbedrijf van Arie en Joniette Pek. In de boomgaard van de familie Pek worden al jaren appels, peren, pruimen, aardbeien, maar ook kersen geteeld. Lekdijk 48 2967 GC Langerak telefoon: (0184) 60 02 24 fax: (0184) 60 07 73 email: [email protected] Openingstijden: Di: 10:00 - 17:00 Vr: 10:00 - 17:00 Za: 10:00 - 17:00 Gesloten tijdens de lunch (12:00 - 13:00) In de kersentijd (ongeveer juni - augustus) zijn wij maandag tot en met zaterdag (bij goed weer en voldoende kersen) ook geopend. - Landwinkel de Noordzijde in Polsbroek De landwinkel hoort bij de boerderij van Harry en Margriet van Schie. Op de boerderij maken zij zelf ambachtelijke boerenkaas. Deze boerenkaas wordt in veel verschillende varianten verkocht in de landwinkel. Daar worden ook diverse streekproducten verkocht zoals: jam, honing, stroop, scharrelroom en schepijs. Noordzijdseweg 189 3415 RC Polsbroek Telefoon: (0182) 309 302 / 06 5113 9850 Email: [email protected] Openingstijden: Di en vrij: 13.00 – 17.00 Za: 10.00-17.00 Evt. ook op afspraak Zoals te zien in Figuur 11 zijn er nog veel meer mogelijkheden om bij aan te sluiten. - Kaasboerderij Noorderlicht De biologische kaas die Kees van Gaalen produceert verkoop hij op vrijdagmiddag van 13.15 tot 18.00. Misschien is mogelijk om daar een uitgebreidere landwinkel van te maken waar producten van andere SymBIOse boeren hun producten kunnen verkopen. Daarbij is in Tabel 3 te zien dat Kees van Gaalen meerdere verkooppunten heeft, waar hij de Wilde Wijde kaas verkoopt. Tabel 3: Verkooppunten van Kees van Gaalen voor de Wilde Wijde kaas.

Natuurwinkel Alphen aan den Rijn Broeders Gezondheidswinkel VOF De Bionier

Goody Foods Zwolle Madal Bal Natuurwinkel Almere

Natuurwinkel Etten-Leur Natuurwinkel Gouda Natuurwinkel Houten 32

De Groene Tak Natuurvoeding De Helianth De Maretak Ekonoom Gimsel/Sasaro b.v. Rio de Bio De Smaak van Echt Van der Hoeven Natuurmarkt

Natuurwinkel Amersfoort

Natuurwinkel Joure

De Halm Natuurvoeding Natuurwinkel Barneveld Natuurwinkel Emiclaer Natuurwinkel Ermelo SuperFair Utrecht Ut Muueletentje VOF

Natuurwinkel Natuurwinkel Natuurwinkel Natuurwinkel Natuurwinkel Natuurwinkel

Overveen Rechtstraat Utrecht Culemborg Winschoten Zoetermeer

- Dorpswinkel De Buurt Deze dorpswinkel gelegen in Noordeloos is een ontmoetingspunt voor de inwoners van Noordeloos. Voorheen wat het een zaak met voornamelijk huishoudelijke artikelen maar tegenwoordig is het assortiment uitgebreid naar gespecialiseerd drogisterij-artikelen en in de streek gebrouwen bier. ("Noordeloos", z.d.) Supermarkten De dichtstbijzijnde supermarkten voor het dorp Noordeloos worden hieronder weergegeven. Emté: Dirk IV-Plein 8, 4223 NJ Hoornaar PLUS Versteeg-Meerkerk: Raadhuisplein 6, 4231 BZ Meerkerk Emté: Dokter H. de Vriesplein 14, 4241 BW Arkel Albert Heijn: Lijnbaanplein 12, 3381 EA Giessenburg Hieruit is op te merken dat Noordeloos zelf geen supermarkt heeft.

1.6. Stakeholders analyse Om de huidige situatie in kaart te brengen worden een stakeholders analyse gemaakt. Zoals de naam stakeholderanalyse al zegt, breng je alle stakeholders (belanghebbenden) rond je organisatie in beeld, en kijkt waar hun belangen liggen, en hoe je daarmee om kunt of moet gaan. De stakeholders zijn mensen, groepen en organisaties die beïnvloed worden door of invloed hebben op jouw organisatie. ("Stakeholderanalyse", z.d.) De stakeholders worden ingedeeld in 4 categorieën, dit zijn: belangrijke speler, belanghebbende, beïnvloeder en toeschouwer. De indeling in deze categorieën is afhankelijk van de score op belang en invloed. Afhankelijk van de categorie ga je anders om met de stakeholders. De belangrijke speler vertroetel je, de belanghebbende houd je op de hoogte, de beïnvloeder houd je tevreden en de toeschouwer krijgt minimale aandacht. (Schuurmans, 2016) De leden van SymBIOse worden dikgedrukt weergegeven omdat deze het belangrijkst zijn in de stakeholdersanalyse. In Tabel 4 is de stakeholdersanalyse weergegeven.

33

Tabel 4: Stakeholders Analyse project 'de brug over.'

Laag

Matig

Belang Hoog

Invloe Zeer d hoog

Coöperatie SymBIOse

Zeer hoog Drechtstadsbo er

Teunis-Jacob Slob Projectteam “de brug over”

Hoog

Restaurants in de omgeving*

Rechtstreex

Kees van Gaalen

Maria van Gaalen

Bas de Jong Huib en René Bor Landwinkels

Gemeente Molenwaard en Giessenla nden

Anja Slob

Robert Klaassen

Biologisch georiënteerde consument uit de omgeving Mati Duurzaamheidscentrum Wi Machiel van Oyen g jzigt

Bed en breakfast: De Eikenhof

Buren SymBIOse

Stichting Steunpunt

Regulieren boeren uit de omgeving Alblasserwa ard Gemeente Dordrecht

Laag Niet biologisch georiënteerde consumenten uit de omgeving

P.J Beers

* Positie restaurant is afhankelijk van soort restaurant Beïnvloeder (tevreden houden) Belangrijke speler (vertroetelen) Toeschouwer (weinig aandacht) Belanghebbende (op de hoogte houden) Toelichting stakeholders analyse Uit de Stakeholders analyse blijkt dat de leden van SymBIOse ingedeeld kunnen worden in verschillende kwadranten. Dit wordt gedaan aan de hand van de interviews die gehouden zijn op 18-09-2018. Deze zijn te vinden in bijlage Interview SymBIOse1.3. Hieruit kan geconcludeerd worden dat de leden verschillend benaderd dienen te worden en dat de belangen van elkaar verschillen. Ook heeft niet elk lid evenveel invloed. Daarbij is het belangrijk om op te merken 34

dat het niet per se erg is dat de leden in verschillende kwadranten zijn ingedeeld. Uit de interviews bleek namelijk dat sommige leden het niet erg vinden om minder betrokken te worden. De Beïnvloeders hebben een hoog of zeer hoge invloed maar daarentegen relatief lage belangen. Dit wil zeggen dat tevreden gehouden moeten worden. Zoals te zien in Tabel 4, bevinden Huib en René Bor (leden SymBIOse) zich in dit kwadrant. Door de stakeholders in dit kwadrant tevreden te houden wordt er misschien een meningsverschil voorkomen. De belangrijke spelers hebben een hoge/zeer hoge invloed en daarbij ook een hoog belang. Om het project te laten slagen is het belangrijk dat het meeste op deze spelers wordt gericht. Teunis-Jacob Slob, Bas de Jong, Maria van Gaalen en Kees van Gaalen bevinden zich in dit kwadrant. Hierop wordt daarom ook het meest gericht. Toeschouwers hebben weinig invloed en belang. Het is belangrijk dat hier niet veel aandacht op wordt gericht. Machiel van Oyen is een toeschouwer. De belanghebbende dienen op de hoogte gehouden te worden. Deze spelers hebben veel belangen bij het project maar hebben op het moment weinig invloed. Deze spelers dienen op de hoogte gehouden te worden. De uitkomsten van de stakeholders worden gebruikt om te bepalen waar de meeste tijd en aandacht aan besteedt wordt. In dit geval aan de leden die ingedeeld staat bij de belangrijke spelers.

1.7. Samenwerking. In dit hoofdstuk zijn de kansen, bedreigingen, sterkten en zwakten opgesteld en in een SWOT-Analyse gezet. In de Confrontatiematrix van de SWOT-analyse zijn de kansen tegen de sterkten en zwakten uitgezet en de bedreigingen tegen de sterkten en zwakten. Met deze analyse is bekeken welke positieve punten aanwezig zijn voor SymBIOse en welke pijnpunten aanwezig zijn voor SymBIOse. 1.7.1. SWOT-Analyse Samenwerking SymBIOse Tabel 5: SWOT-analyse samenwerking SymBIOse.

Kansen - Perfecte Ligging - Imago Sterkten - De zes boeren hebben dezelfde manier van bedrijfsvoering: biologisch - Financieel sterk

Bedreigingen - Gangbare bedrijven omgeving - De naam ‘SymBIOse’ Zwakten - De zes boeren zitten niet op één lijn - Geen vast tijdstip waarop SymBIOse samenkomt

Kansen: - Perfecte ligging: De 6 biologische boeren liggen dicht bij elkaar; 275 hectare aaneengesloten land. Voor de samenwerking is dit erg handig. Geen lange afstanden om elkaar te kunnen bereiken. Het uitlenen van elkaars machines is bijvoorbeeld erg toegankelijk. (Huib en René Bor) - Imago: Het biologisch houden van vee komt steeds meer in het licht te staan en heeft een goed imago. Mensen gaan steeds meer nadenken over waar het eten vandaan komt. Biologisch heeft over het algemeen een positief imago bij de mensen in de omgeving, maar soms wordt het ook gezien als het “geitenwollen sokken” imago. Bedreigingen: - Gangbare bedrijven omgeving: Omdat sommige boeren van SymBIOse geen opvolger hebben, kan het zijn dat de aaneengesloten stukken land kunnen verdwijnen doordat 35

-

grote gangbare bedrijven deze stukken land overkopen of pachten. Het wandelpad kan dan niet onderhouden worden, omdat deze over de aaneengesloten stukken landlopen van de zes biologische boeren. De naam SymBIOse is een naam die al veel gebruikt wordt. De kamer van koophandel heeft maar liefst 46 bedrijven geregistreerd staan die onder deze naam werken.

Sterkten: - Zelfde manier van bedrijfsvoering: Alle zes de boeren zijn biologisch en hebben dus ongeveer eenzelfde manier van bedrijfsvoering. Zij mogen geen pesticiden gebruiken en bij de dieren zijn maar 2 medische ingrepen toegestaan. Ideeën over de biologische bedrijfsvoering kunnen met elkaar uitgewisseld worden. Wanneer nieuwe ideeën ontstaan staan zij met zijn zessen sterker in vergelijking tot één biologische boer die iets voor elkaar wil krijgen in bijvoorbeeld de gemeente. - Financieel sterk: De boeren hebben geen financiële zwakten, zij kunnen investeren in nieuwe ideeën en innovaties als zij dat willen. Zwakten: - De 6 biologische boeren zitten niet allemaal op 1 lijn: De een heeft wel een neventak en maakt wel producten, de ander produceert enkel melk en levert dit aan een melkverwerker. De een vindt het leuk om wel online te verkopen, de ander niet. Ze moeten eerst met elkaar overleggen wat zij nu samen als SymBIOse willen. Ook qua enthousiasme zijn de boeren niet allemaal gelijk. Eén boer is de kartrekker en de rest huppelt daar achteraan. - Geen vast tijdstip waarop de boeren samenkomen: Om nieuwe ideeën en inspiraties met elkaar uit te wisselen is het belangrijk om zo nu en dan bij elkaar te komen. Sommige boeren kennen elkaar nauwelijks. Saamhorigheidsgevoel moet gecreëerd worden. Dit kan door vaker samen te komen, al is het maar een bakje koffiedrinken. - Geen opvolger: Het is niet zeker of elke boer van de zes een opvolger heeft voor zijn bedrijf. Sommige boeren zijn aardig op leeftijd. Wanneer een toekomstbeeld gegeven moet worden, over hoe SymBIOse er over vijf jaar uit ziet, is deze onduidelijk. 1.7.2. Confrontatiematrix SWOT-Analyse Samenwerking SymBIOse

36

37

1.7.3 toelichting confrontatiematrix Zeer positief samenwerking SymBIOse - Dezelfde manier van bedrijfsvoering versus het imago Dezelfde manier van bedrijfsvoering kan het positieve imago van biologisch boeren nog positiever beïnvloeden. Doordat iedere boer dezelfde regels nastreeft is hier een kans om meer samen de bedrijfsvoering te doen en samen als SymBIOse zijnde bijvoorbeeld het land te beheren en kennis met elkaar uit te wisselen. De ervaringen die zij hebben met de samenwerking kunnen zij naar buiten dragen en het positieve imago van biologisch boeren nog positiever maken. - Dezelfde manier van bedrijfsvoering versus de ligging Omdat zij dezelfde manier van bedrijfsvoering hebben en het land aaneensluitend ligt, kunnen zij samenwerken om de opbrengst van het gewas bijvoorbeeld te verbeteren. Ook kunnen zij machines aan elkaar uitwisselen. - Financiële omstandigheden versus het imago De goede financiële omstandigheden en het imago bewijzen dat je niet per se een gangbaar bedrijf moet hebben om goed rond te komen. Het kan écht op een andere manier. Dit is goed om naar buiten te brengen, om andere mensen het vertrouwen te geven. In het begin is de omschakeling naar biologisch misschien zwaar, maar uiteindelijk wordt het alleen maar beter. Positief samenwerking SymBIOse - Dezelfde manier van bedrijfsvoering versus grootschalige gangbare bedrijven in de omgeving Samen sta je sterker. In dit geval geldt dat zeker, omdat de zes biologische boeren eenzelfde manier hebben van bedrijfsvoering. Samen kunnen zij sterk staan tegenover de grootschalige gangbare bedrijven. Elkaar helpen wanneer het nodig is door elkaars kennis met elkaar te delen. - Financiële omstandigheden versus ligging bedrijf De financiële omstandigheden van alle zes de biologische boeren zijn op dit moment goed. Samen kunnen zij investeren in onderzoeken of investeren in een werkbouwtuig, zo kunnen zij geld besparen. Ook kan de een de ander helpen, wanneer de financiële situatie bij een boer slechter dreigt te worden. - Financiële omstandigheden versus grootschalige gangbare bedrijven in de omgeving Doordat alle zes de boeren financieel goed bezig zijn, bestaat er ook weinig kans dat een ander bedrijf in de omgeving de grond wil overkopen of het bedrijf kan overkopen. Neutraal samenwerking SymBIOse - De zes boeren zitten niet op één lijn versus het imago Doordat de zes boeren niet op één lijn zitten, heeft dat geen effect op het imago van de biologische landbouw. Het imago wordt hierdoor niet beschadigd. Toch is het goed om in de toekomst meer met elkaar overeengestemd te zijn, wil men het wandelpad bijvoorbeeld blijven behouden en onderhouden zoals hij nu is. - De zes biologische boeren zitten niet op één lijn versus grootschalige gangbare bedrijven in omgeving De grootschalige gangbare bedrijven hebben geen invloed op dat de boeren niet op één lijn zitten. Dat de boeren niet op één lijn zitten, heeft geen negatieve of positieve gevolgen voor de gangbare bedrijven in de omgeving. 38

- Naam SymBIOse wordt veel gebruikt versus de sterkten en zwakten. Dat de naam SymBIOse veel wordt gebruikt is niet van invloed op de sterkten en zwakten van SymBIOse. Negatief samenwerking SymBIOse - Aantal boeren op leeftijd en geen opvolger versus imago Het imago van biologisch wordt soms nog wel gezien als het “geitenwollen sokken”-imago. Omdat een aantal van deze boeren al op leeftijd is en geen opvolger in het vooruitzicht is, laat dit zien dat het geen populair beroep is om uit te oefenen. De behoefte om een biologisch landbouwbedrijf over te nemen is er bijna niet vanuit de jeugd in de omgeving. - Aantal boeren zijn op leeftijd en geen opvolger versus ligging bedrijven Wanneer een van de boeren stopt met zijn boerderij valt de 275 hectaren aaneengesloten land uiteen. Er moet dus gezorgd worden voor een gezamenlijke toekomstvisie. Tot hoe ver willen zij gaan, misschien kunnen zij stukken land van elkaar overnemen, wanneer een boer dreigt te stoppen met zijn onderneming. - De zes biologische boeren zitten niet op één lijn versus de ligging van de bedrijven Omdat de zes biologische boeren niet op één lijn zitten, is het moeilijker om gezamenlijk afspraken te maken over bijvoorbeeld het onderhouden van het wandelpad. Wanneer de een liever geen erf betreders ontvangt en de ander wel, is het nadelig dat alle bedrijven langs het wandelpad liggen. Wanneer plannen gemaakt moeten worden over afzet en naamsbekendheid, waaruit blijkt dat zij daarop niet dezelfde visie hebben, geeft dit een nadelig gevolg voor de samenwerking van afzet en naamsbekendheid in de toekomst. Zeef Negatief samenwerking SymBIOse - Aantal boeren zijn op leeftijd en geen opvolger versus grootschalige gangbare bedrijven in de omgeving Wanneer er geen opvolger is en er is bij SymBIOse niets afgesproken over de landverdeling. Dan bestaat de kans dat een gangbaar bedrijf het land overkoopt. Dit is een negatief gevolg, daarom moet nagedacht worden over een gezamenlijke toekomst van SymBIOse.

39

2. Naamsbekendheid In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe het traject tot aan het advies over naamsbekendheid is verlopen. Eerst wordt er een inleiding gegeven en vervolgens de brainstorm. Hierna worden de uitgewerkte ideeën weergegeven en volgt er een keuze d.m.v. een confrontatiematrix. Ten slotte wordt de top 3 verder uitgebreid.

2.1. Inleiding SymBIOse wil meer naamsbekendheid genereren. Dit houdt in dat als de naam van SymBIOse bekend is binnen de doelgroep, dan is de kans groter dat mensen kiezen voor de biologische streekproducten van SymBIOse. Wanneer meer mensen kiezen voor de biologische streekproducten van SymBIOse wordt de afzet vergroot. Momenteel heeft SymBIOse weinig naamsbekendheid. Ze hebben geen website of een sociaal mediakanaal. SymBIOse heeft wel een paar keer in de kranten Trouw en het Kontakt gestaan met hun nieuwe wandelpad.

2.2. Brainstorm Om meer naamsbekendheid te genereren zijn verschillende ideeën bedacht tijdens een brainstorm. De ideeën van deze brainstorm zijn hieronder kort uitgewerkt met daarbij de bijbehorende doelgroep met de voor- en nadelen. Al deze ideeën worden samen in een confrontatiematrix gevoegd. Uit deze matrix komt een top 3 aan ideeën die grondig uitgewerkt worden.

Figuur 12: Mindmap voor brainstorm naamsbekendheid vergroten.

40

2.3. Uitwerking ideeën De ideeën die bedacht zijn tijdens de brainstormsessie worden hieronder verder uitgewerkt. Zoals te zien in de brainstorm zijn de ideeën geclusterd in hoofdgroepen. Per groep en idee wordt de doelgroep gedefinieerd en worden de voor en nadelen weergegeven per idee. Sociale Media: SymBIOse site Doelgroep: De online burger (Leeftijdsindicatie: 18 – 60 jaar) SymBIOse kan een eigen site kunnen maken. Op deze manier zijn zij bereikbaar voor de online burger. De consument kan makkelijk de juiste informatie vergaren, vragen stellen, inzicht krijgen in de organisatie en contactgegevens vinden. Voordelen: • Heeft een groot bereik en een ruime doelgroep • Een site hoef je maar één keer te bouwen • Weinig kosten aan verbonden • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) Nadelen: • Iemand moet de site daadwerkelijk bouwen • Iemand moet de site bijhouden met actuele informatie • Er kunnen ook negatieve reacties komen Sociale Media: Facebook Doelgroep: De online burger (Leeftijdsindicatie: 15 – 60 jaar) SymBIOse kan een eigen Facebookpagina maken. Op deze manier zijn zij bereikbaar voor de consument die actief is op sociale media. De burger kan makkelijk de juiste informatie vergaren, vragen stellen, inzicht krijgen op de organisatie en contactgegevens vinden. Daarnaast kunnen polls geplaatst worden, zodat inzicht verkregen wordt over hoe de burger/consument tegen bepaalde dingen aankijkt. Deze informatie kan gebruikt worden om meer naamsbekendheid te verkrijgen en meer afzet te genereren. Voordelen: • Heeft een groot bereik en een ruime doelgroep • Een Facebookpagina hoef je maar één keer aangemaakt te worden • Geen kosten aan verbonden • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden Nadelen: • Iemand moet de Facebookpagina onderhouden (deze persoon moet ook goed overweg kunnen met Facebook) • Er kunnen ook negatieve reacties komen Sociale Media: Instagram Doelgroep: De online burger (Leeftijdsindicatie: 20 – 35 jaar) Mooie foto’s met een duidelijk verhaal kunnen consumenten overhalen om producten van SymBIOse te kopen. Voornamelijk de kracht van visualisatie door middel van Instagram zijn overtuigend voor de consument. Met behulp van Instagram kan meer achtergrondinformatie gegeven worden over de boerenbedrijven achter de producten. Voordelen: • Heeft een groot bereik en een jonge doelgroep • Een Instagramaccount hoeft maar één keer aangemaakt te worden • Geen kosten • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) Nadelen: 41

• • •

Iemand moet het Instagram account bijhouden Deze persoon moet aantrekkelijke foto’s kunnen maken om de doelgroep te bereiken Er kunnen ook negatieve reacties komen

Voorlichting: Landbouwscholen Doelgroep: Scholieren met interesse in landbouw (Leeftijdsindicatie: 12 – 30 jaar) Door voorlichting te geven op landbouwscholen (groene scholen, MBO, HBO, WO) kan het verhaal van biologisch en biologisch dynamisch verteld worden aan een doelgroep die geïnteresseerd is in dit onderwerp. Ook kunnen stages en opdrachten via deze scholen verkregen worden, om de groei van SymBIOse bevorderen. Voordelen: • Personen met de juiste interesses komen in aanraking met SymBIOse, waardoor de kans groter is dat iets met deze informatie wordt gedaan • Voorlichting kan gegeven worden op een hoger niveau (aangepast op de juiste leeftijdscategorie) • Meer diepte informatie • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Voorlichtingen geven kost nagenoeg geen geld Nadelen: • Kost veel tijd aan voorbereiding en het geven van de voorlichtingen • Een kleine groep wordt per keer benaderd Voorlichting: Basisscholen Doelgroep: Leerlingen (Leeftijdsindicatie: 6 – 12 jaar) Door kinderen op een speelse en educatieve manier in contact te brengen met biologisch boeren, kunnen zij al op een jonge leeftijd anders naar biologisch boeren gaan kijken. Een voorbeeld hiervan is om de kinderen op de boerderij uit te nodigen. Als je de kinderen enthousiast krijgt hierover, kan deze enthousiasme overslaan op de leerkrachten, ouders en verzorgers. Voordelen: • Voorlichting voor kinderen is voordelig, omdat zij geen tot nauwelijks een mening hebben over biologische boeren. • Basisscholen staan open voor dit idee • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Voorlichtingen geven kost nagenoeg geen geld (alleen vervoerskosten etc.) • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) Nadelen: • Kost veel tijd aan voorbereiding en het geven van de voorlichtingen • Een kleine groep wordt per keer benaderd • De voorlichting is van een laag niveau, maar meer op een spelende wijs • Deze doelgroep haalt de boodschappen niet in huis, zij zorgen dus niet voor meer afzet van de producten • Wisselwerking van informatie tussen consument en SymBIOse (terugkoppeling) Voorlichting: Middelbare scholen Doelgroep: Scholieren (Leeftijdsindicatie: 12 – 18 jaar) Door voorlichting te geven op middelbare scholen, bijvoorbeeld in combinatie met het vak biologie, kan de kennis van biologisch (en biologisch dynamisch) worden uitgebreid onder een relatieve jonge doelgroep. Voordelen: • Middelbare scholen staan open voor voorlichtingen of excursies • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Voorlichtingen geven kost nagenoeg geen geld 42

Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) Nadelen: • Kost veel tijd aan voorbereiding en het geven van de voorlichtingen • Een kleine groep wordt per keer benaderd • Personen uit deze doelgroep kunnen niet erg geïnteresseerd zijn in dit onderwerp • Deze doelgroep haalt (overwegend) niet de boodschappen in huis en zij zorgen dus niet voor meer afzet van de producten • Wisselwerking van informatie tussen consument en SymBIOse (terugkoppeling) •

Drukwerk: Folders en flyers Doelgroep: Alle personen die in aanraking komen met deze folders of flyers (voornamelijk mensen uit de buurt Alblasserwaard en Dordrecht/geen leeftijdsindicatie) Door duidelijke folders/flyers te laten drukken en te verspreiden wordt de naamsbekendheid van SymBIOse vergroot. Door deze te verspreiden in de omgeving van SymBIOse en Dordrecht wordt de buurt bewust van het initiatief van SymBIOse. Deze folders kunnen gebruikt worden om het verhaal bekend te maken maar ook om meer afzet te genereren. Dit middel kan gericht op één soort doelgroep worden ingezet. Voordelen: • Deze doelgroep komt voornamelijk uit de regio Alblasserwaard en Dordrecht, waardoor de kans aanzienlijk groter is dat zij een keer langs gaan of producten afnemen • Makkelijk middel waar één keer werk aan besteed moet worden, wat langere tijd gebruikt kan worden. • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Een grote groep personen kan op deze manier benaderd worden • Relatief goedkoop middel voor informatieoverdracht Nadelen: • Eenzijdige informatiestroom • Komt ook bij mensen terecht zonder interesse Drukwerk: Visitekaartjes Doelgroep: Contacten en geïnteresseerde van SymBIOse (Geen leeftijdsindicatie) Door visitekaartjes te drukken van SymBIOse kan makkelijk bij een bijeenkomst of in een gesprek dit kaartje worden gegeven. Dit kaartje dient niet als informatieoverdracht zelf, maar als een aanleiding om opnieuw met SymBIOse in contact te komen door het geven van persoonsgegevens. Voordelen: • Relatief goedkoop middel • De kaartjes komen alleen bij de mensen terecht die daadwerkelijk geïnteresseerd zijn • Goed middel om nieuwe contacten te leggen met potentiele afnemers of stakeholders Nadelen: • Eenzijdige informatiestroom – je hebt niet gelijk de contactgegevens van de persoon aan wie je het kaartje overhandigd • Het achtergrondverhaal kan niet goed weergegeven worden • Er moeten dan contactgegevens opstaan van een persoon die wel bereikbaar is. Of alle contactgegevens (van de 6 boeren) of een contactpersoon. Er kan ook een gezamenlijk nummer en e-mailadres worden aangemaakt, maar die moet iemand in de gaten houden. Drukwerk: Posters Doelgroep: Variërend van de plaats van de poster (geen leeftijdsindicatie) Posters kunnen opgehangen worden waar een specifieke doelgroep aanwezig is, maar deze kunnen ook opgehangen worden waar veel mensen zijn. Het kan een goed middel zijn om meer naamsbekendheid in de omgeving te genereren. Door de posters te verspreiden op bijvoorbeeld; scholen, sportverenigingen, dorpshuizen worden de mensen uit de omgeving van SymBIOse bewust van het bestaan van SymBIOse. 43

Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Relatief goedkoop middel • Het kost relatief weinig tijd om de posters te verspreiden. Als deze eenmaal hangen kunnen ze daar voor een langere tijd hangen. • De posters kunnen strategisch worden geplaats zodat de juiste doelgroep hiermee in contact komt Nadelen: • Eenzijdige informatiestroom • Om een goed effect van een poster te hebben moeten daar ook contactgegevens, email, sociale media of een website op staan. Anders kunnen de lezers van de poster verder niks met de informatie (de meeste van deze elementen zijn er nog niet voor SymBIOse). • Iemand moet een poster ontwerpen, het liefste iemand die daar verstand van heeft zodat voorbijgangers de tijd nemen om de poster daadwerkelijk te lezen. Media: Nationale krant Doelgroep: Krantlezers (Leeftijdsindicatie: 25 – 80 jaar) Door een nieuwsactiviteit van SymBIOse kunnen zij de nationale krant halen. Hier is een nieuwsactiviteit nodig (zoals het geval was met de opening voor het wandelpad). Deze vorm van naamsbekendheid is waarschijnlijk een betere optie in de toekomst wanneer meer activiteit ontstaan is binnen SymBIOse. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Kost vrij weinig tijd voor het schrijven van een artikel • Zeer grote doelgroep wordt in één keer benaderd Nadelen: • Eenzijdige informatiestroom • Kost relatief veel geld, voor een éénmalig stukje informatie • SymBIOse moet zelf weten waar ze naar toe willen voordat nationale bekendheid op willen gaan bouwen • Veel mensen (voornamelijk mensen die niet uit de buurt komen) hebben minder interesse hebben in dit krantenartikel (kan ook niet zo zijn) • Er moet daadwekelijk iets van “Nieuws” zijn voordat het in de krant komt, dit middel is niet op elk moment inzetbaar. Media: Lokale bladen (Het Kontakt Alblasserwaard) Doelgroep: Krantlezers in de regio (Leeftijdsindicatie: 25 – 80 jaar) In lokale bladen kunnen nieuwsactiviteiten komen te staan over SymBIOse, maar hier kan ook gewoon een verhaal in komen te staan over wat SymBIOse is. Het wordt voornamelijk gelezen door de omgeving van SymBIOse, waardoor de kans dat zij hierin interesse hebben zeker groter is. Deze doelgroep moet het meest aangesproken worden om meer afzet te generen, wat het uiteindelijke doel is van het generen van meer naamsbekendheid. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Vrij toegankelijk doordat het lokaal is • Kost weinig tijd voor het schrijven van een artikel • Grote doelgroep wordt in één keer benaderd die uit de regio komen Nadelen: • Eenzijdige informatiestroom • Er moet daadwekelijk iets van “Nieuws” zijn voordat het in de krant komt, dit middel is niet op elk moment inzetbaar • Er kunnen ook negatieve reacties komen Media: Vakbladen 44

Doelgroep: Mensen uit de biologische sector (Leeftijdsindicatie: 25 – 65 jaar) Door een artikel te schrijven voor een (biologische/biologisch dynamisch) vakblad kan er naamsbekendheid worden gegenereerd binnen de sector. Dit helpt waarschijnlijk niet bij het doel om meer afzet te generen, maar hierdoor kunnen wel wel nieuwe contacten gelegd worden. Zo kunnen mensen die verstand hebben van biologisch boeren wellicht adviezen geven aan SymBIOse hoe zij verder kunnen groeien en andere doelen kunnen behalen. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • De informatie kan van zeer hoog niveau zijn doordat het verhaal gelezen wordt door sectorgenoten • Naamsbekendheid generen bij mensen uit dezelfde sector kan een domino-effect veroorzaken. Er kunnen nieuwe stakeholders in contact komen met SymBIOse of mensen die SymBIOse verder kunnen helpen. • Een zeer specifieke doelgroep wordt benaderd die daadwerkelijk interesse heeft in dit onderwerp Nadelen: • Eenzijdige informatiestroom • De meeste personen die deze vakbladen lezen komen niet uit de omgeving, waardoor de afzet niet verhoogd wordt. • Relatief duur Media: Filmpjes Doelgroep: De online burger (Leeftijdsindicatie: 15 – 80 jaar) Door het zien van filmpjes komt de boodschap die overgebracht wordt, beter binnen en blijft langer hangen. Hierbij moet rekening gehouden worden wie de doelgroep is en het doel van het filmpje. Filmpjes kunnen ook op meerdere manieren ingezet worden waardoor het een veelzijdig middel is om naamsbekendheid te genereren. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Tweezijdige informatiestroom d.m.v. reacties (input voor verbetering SymBIOse) • Veelzijdige manier om naamsbekendheid te genereren • Kan voor meerdere doeleindes gebruikt worden; naamsbekendheid, afzet en educatie. • Door een visuele weergave wordt de informatie beter opgenomen door mensen. • Een filmpje hoeft maar één keer gemaakt worden en dan kan het voor een langere tijd gebruikt worden • Het hoeft geen dure optie te zijn (het ligt er wel aan hoe professioneel je het filmen wilt aanpakken) • Beschikbaar voor een vrij grote doelgroep die heel divers is Nadelen: • Er moeten meerdere filmpjes voor verschillende doelgroepen gemaakt worden • Kost relatief veel tijd (ligt ook aan het aard van het filmpje) • Het is vrij moeilijk om het filmpje door veel mensen bekeken te laten worden (zonder veel financiële input) • Het is mogelijk dat veel personen niet geïnteresseerd zijn in dit onderwerp en het filmpje (als het online staat) weg klikken • Er kunnen ook negatieve reacties komen Media: Online (biologische) platformen (Biojournaal.nl) Doelgroep: De online biologische burger (Leeftijdsindicatie: 20 – 60 jaar) Door een artikel te schrijven voor een (biologische) platform kan er naamsbekendheid worden gegenereerd binnen de sector. Dit helpt waarschijnlijk niet bij het doel om meer afzet te generen, maar het kan wel nieuwe contacten leggen. Zo kunnen mensen die verstand hebben van biologisch boeren wellicht adviezen geven aan SymBIOse hoe zij verder kunnen groeien 45

en hun andere doelen kunnen behalen. Een voordeel van een online platform tegenover vakbladen is dat dit voor een groot publiek is, het is toegankelijker en er kunnen gelijk reactie gegeven worden die als input kunnen functioneren voor de verbetering van SymBIOse. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) • Personen die hierna zoeken zijn geïnteresseerde lezers • Goedkope optie • Kost relatief weinig tijd • Makkelijk toegankelijk voor een grote doelgroep Nadelen: • Iemand moet de teksten schrijven voor het platform • Iemand moet de reactie beantwoord op het platform • Er kunnen ook negatieve reacties komen • Alleen mensen die “online” zijn hebben toegang tot dit communicatiemiddel Evenementen: Open koffie bijeenkomst Doelgroep: Mensen uit de omgeving (Leeftijdsindicatie: 8 – 65 jaar) Een open koffie bijeenkomst kan in de vorm van een dag waarop alle boeren beschikbaar zijn om mensen te ontvangen met koffie. Deze dag hoeft niet heel groot en uitgebreid te zijn zoals een open dag, maar het is goed te combineren met het wandelpad. Door een of twee dagen in het jaar deze dag te geven komen misschien meer mensen voor het wandelpad. Als ze langs de boerderij komen kunnen ze een kopje koffiedrinken met de boer en zo kan het verhaal goed verteld worden. Door het verhaal op de boerderij zelf te vertellen blijft het verhaal beter hangen bij de consument. Ook is dit een goede gelegenheid om de consument kennis te laten maken met de producten van SymBIOse en op deze manier hopen op een herhalingsaankoop. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) • Consument kan het product daadwerkelijk komen proeven • Kost weinig tijd • Kost weinig geld • Personen buiten de doelgroep toch verleiden tot de producten van SymBIOse Nadelen: • Alle boeren van SymBIOse moeten op dezelfde dag beschikbaar zijn om mensen te ontvangen Evenementen: Wandelroute met natuurgids Doelgroep: Natuur/wandel-liefhebbers (20 – 65 jaar) Door een wandelarrangement aan te bieden op het wandelpad van SymBIOse samen met een natuurgids komen mensen naar de bedrijven toe. Door de informatie op de boerderij zelf te vertellen, wordt het verhaal beter opgenomen door de consument. Ook richt je je niet specifiek op de doelgroep die biologisch eet, maar zo kan je deze mensen wel verleiden tot deze keuze. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) • Kost weinig tijd • Kost relatief weinig geld • Personen buiten de doelgroep toch verleiden tot de producten van SymBIOse Nadelen: • Er moet een goede natuurgids gevonden worden die de omgeving kent en die bekend is met biologisch boeren en SymBIOse

46

Evenementen: Gezamenlijke open dag Doelgroep: De geïnteresseerde burger en medeboer (Leeftijdsindicatie: 20 – 75 jaar) Door een gezamenlijk SymBIOse open dag te organiseren kunnen de burgers in aanraking komen met het biologisch boeren bij hun in de streek. Deze dag is voornamelijk gericht op personen uit de omgeving van SymBIOse. Doordat deze personen uit de omgeving komen is de kans groter dat de afzet wordt verhoogd. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) • Kost weinig geld • Consument kan het product daadwerkelijk komen proeven • Specifiek gericht op SymBIOse Nadelen: • Kost vrij veel tijd (voorbereiding en de dag zelf) • De boeren moeten de hele dag beschikbaar zijn • Mensen kunnen ook een negatief beeld vormen door op een bedrijf te gaan kijken • Minder grote doelgroep dan bij een landelijke (biologische) open dag Evenementen: Landelijke (Biologische) open dag Doelgroep: De geïnteresseerde burger en medeboer (Leeftijdsindicatie: 20 – 75 jaar) Door deel te nemen aan een landelijke (biologische) open dag kan er een groot publiek getrokken worden naar de boerderijen. Echter is deze dag niet specifiek alleen op SymBIOse gericht, waardoor de kans op afzet verhoging kleiner is dan bij een gezamenlijk open dag van SymBIOse. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) • Kost weinig geld • Consument kan het product daadwerkelijk komen proeven • Groter publiek dan bij een gezamenlijke open dag Nadelen: • Kost vrij veel tijd (voorbereiding en de dag zelf) • De boeren moeten de hele dag beschikbaar zijn • Mensen kunnen ook een negatief beeld vormen door op een bedrijf te gaan kijken • Niet specifiek gericht op SymBIOse Evenementen: Foodtruckfestival Doelgroep: Foodies (Leeftijdsindicatie: 18 – 35 jaar) Bezoekers van een foodtruckfestival zijn extra geïnteresseerd in eten. Deze doelgroep is actief bezig met eten, voornamelijk met smaken maar ook met de afkomst van het voedsel. Dit publiek heeft een luisterend oor voor het verhaal van SymBIOse. Dit evenement kan ook helpen bij het generen van meer afzet, mits dit in de buurt is van SymBIOse. Voordelen: • Tweezijdige informatiestroom (input voor verbetering SymBIOse) • Geïnteresseerde doelgroep • Rechtstreeks meer afzet genereren • Consument kan het product daadwerkelijk komen proeven • Vrij grote doelgroep Nadelen: • Het achtergrondverhaal kan niet goed weergegeven worden • Kans op herhalingsaankoop is klein • Er moet een foodtruck gekocht/gehuurd worden • Er moet een enthousiast persoon zijn die in deze foodtruck gaat staan die het eten goed kan bereiden en het verhaal goed kan uitleggen 47

Kost veel geld Kost redelijk veel tijd Er moet een goede manier bedacht worden hoe de producten worden gemaakt en worden vervoerd. Het gaat namelijk over kort houdbare producten die gekoeld moeten worden. • De producten zijn vrij eenzijdig (alleen dierlijke afkomst) • • •

Evenementen: Vakbeurzen Doelgroep: Mensen uit de biologische sector (Leeftijdsindicatie: 25 – 65 jaar) Door op een vakbeurs te gaan staan kan er naamsbekendheid worden gegenereerd binnen de sector. Dit helpt waarschijnlijk niet bij het doel om meer afzet te generen, maar het kan wel zorgen voor nieuwe contactpersonen kunnen mensen die verstand hebben van biologisch boeren wellicht adviezen geven aan SymBIOse hoe zij verder kunnen groeien en andere doelen kunnen bereiken. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden • De informatie kan van zeer hoog niveau zijn doordat het verhaal verteld wordt aan sectorgenoten • Naamsbekendheid generen bij mensen uit dezelfde sector kan een domino-effect veroorzaken. Er kunnen nieuwe stakeholders in contact komen met SymBIOse of mensen die SymBIOse verder kunnen helpen. • Een zeer specifieke doelgroep wordt benaderd die daadwerkelijk interesse heeft in dit onderwerp • Tweezijdige informatiestroom Nadelen: • De meeste personen die deze beurzen bezoeken komen waarschijnlijk niet uit de omgeving, waardoor de afzet niet verhoogd wordt. • Relatief duur • Er moet veel promotiemateriaal aanwezig zijn, hier beschikt SymBIOse momenteel nog niet over • Er moet hier een enthousiast en open persoon staan die beschikt over marketing-skills Sponsoring: T-shirts met logo sponsoren voor verschillende evenementen Doelgroep: Deelnemers en toeschouwers van de evenementen (Geen leeftijdsindicatie) Door T-shirts te laten drukken met het logo van SymBIOse kan de naamsbekendheid verhoogd worden. Door deze T-shirts te sponsoren dragen verschillende doelgroepen deze T-shirts. Ook verschillen de toeschouwers per doelgroep. Denk bij hierbij aan; verschillende sportverenigingen, scholen, clubs en (buurt)verenigingen. Voordelen: • Voornamelijk mensen uit de regio zien deze manier van sponsoring • SymBIOse krijgt een grotere “gunfactor” doordat zij de mensen uit de omgeving steunen • Er kunnen deelnemers en/of toeschouwers zijn die een wedergunst willen doen, dit kan zijn in de vorm van het afnemen van producten van SymBIOse • De T-shirts hoeven maar één keer gedrukt worden en deze kunnen dan jaren mee (mits er voorzichtig mee om wordt gegaan, aard van het evenement) Nadelen: • Het achtergrondverhaal kan niet goed weergegeven worden • Eenzijdige informatiestroom • Kost op één moment wat meer geld Sponsoring: Geld sponsoren in ruil voor logo op banners Doelgroep: Toeschouwers van de banners (Geen leeftijdsindicatie) Door geld te sponsoren aan goede doelen, (sport)verenigingen of andere evenementen wordt meestal het logo van het bedrijf dat sponsort afgedrukt op een banner. Als dit bijvoorbeeld aan de plaatselijke voetbalclub is dan zien veel mensen dit zien en kan het ook voor een lange tijd 48

daar blijven hangen. Als dit is voor een goeddoel is die een ééndagsevenement organiseert dan is dit maar één dag zichtbaar zijn. Hiernaast is de kans groot dat het logo vrij klein wordt afgebeeld op een bord met meerdere logo’s waardoor de kans bestaat dat het niet opvalt. Voordelen: • Voornamelijk mensen uit de regio zien deze manier van sponsoring • SymBIOse krijgt een grotere “gunfactor” doordat zij de mensen uit de omgeving steunen • De banners blijven voor een langere tijd staan (ligt aan de aard van de locatie van de banner) • Een sponsoring is een vrijwillige bijdrage die zelf bepaald kan worden Nadelen: • Het achtergrondverhaal kan niet goed weergegeven worden • Eenzijdige informatiestroom • Het bedrag dat gesponsord wordt moet wel dusdanig hoog zijn dat er een banner wordt gemaakt van het logo van SymBIOse *Advies: Als voor deze optie wordt gekozen, zorg dat je een sportvereniging uit de buurt sponsort. Een evenement die maar één dag duurt levert minder effect in meerdere opzichten. Sponsoring: Voedsel sponsoren voor evenementen Doelgroep: Deelnemers en toeschouwers van de evenementen (Geen leeftijdsindicatie) Door de producten van SymBIOse aan te bieden voor evenementen kunnen de mensen uit de omgeving kennis maken met deze producten. Hierdoor wordt niet alleen de naamsbekendheid verhoogd, maar dit kan ook een effectief middel zijn om de afzet te verhogen. Voordelen: • Voornamelijk mensen uit de regio zien deze manier van sponsoring • SymBIOse krijgt een grotere “gunfactor” doordat zij de mensen uit de omgeving steunen • Consument kan het product daadwerkelijk komen proeven Nadelen: • Het achtergrondverhaal kan niet goed weergegeven worden • Eenzijdige informatiestroom • Je geeft producten gratis weg. Als mensen niet terugkomen om zelf meer producten te kopen maak je verlies. • De producten van SymBIOse zijn vrij eenzijdig (alleen maar dierlijk) waardoor dit concept waarschijnlijk minder goed werkt Promotie: Bedrijfskleding met eigen logo Doelgroep: Omstanders van de boeren van SymBIOse (Geen leeftijdsindicatie) Door kleding te laten drukken met het logo van SymBIOse kan de naamsbekendheid verhoogd worden. Het is hiernaast een goed middel om de mensen achter SymBIOse te laten zien aan de wereld. Ook is het een handig middel tijdens opendagen, beurzen, evenementen ect. Om herkenbaar te zijn voor de toeschouwers. Voordelen: • Voornamelijk mensen uit de regio zien deze manier van promotie • De kleding hoeven maar één keer gedrukt worden en deze kunnen dan voor een langere tijd mee • Een manier om herkenbaar te zijn voor de toeschouwer, hierdoor is de kans groter dat er een gesprek komt tussen twee partijen. Dit gesprek kan leiden tot meer afzet of een andere soort van voordeel • Mensen die over het wandelpad wandelen weten nu ook wie er op de bedrijven wonen en makkelijker een vraag stellen Nadelen: • Het achtergrondverhaal kan niet goed weergegeven worden • Eenzijdige informatiestroom • Kost op één moment wat meer geld • Als het echt als bedrijfskleding moet fungeren dan gaat de kleding minder lang mee. 49

Promotie: Bord met logo bij elke boer Doelgroep: De omgeving van SymBIOse (Geen leeftijdsindicatie) Bij een paar boeren van SymBIOse staat al een bord bij het bedrijf. Door dit bord bij alle boeren van SymBIOse neer te zetten is er meer herkenning vanuit de omgeving. Voordelen: • Het ontwerp is al ergens in de coöperatie aanwezig • SymBIOse wordt meer als één team gepresenteerd • Mensen uit de directe omgeving zien dit • Het is een middel dat heel lang mee gaat • Relatief goedkoop middel Nadelen: • Het achtergrondverhaal kan niet goed weergegeven worden • Eenzijdige informatiestroom Promotie: Proefpakketten Doelgroep: Zelfstandigen die op zichzelf wonen (Leeftijdsindicatie: 20 – 80 jaar) Door de producten van SymBIOse aan te bieden in de vorm van proefpakketten kunnen de mensen uit de omgeving kennis maken met deze producten. Hierdoor wordt niet alleen de naamsbekendheid verhoogd, maar dit kan ook een effectief middel zijn om de afzet te verhogen. Door de producten van alle boeren in één pakket te stoppen geeft dit ook een gevoel van samenhorigheid. De pakketten kunnen gratis worden weg gegeven, maar idealistisch gezien tegen een lage prijs. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden door bijvoorbeeld gebruik te maken van folders • Voornamelijk mensen uit de regio zien deze manier van promotie • SymBIOse krijgt een grotere “gunfactor” zodra zij hun producten goedkoop verkopen • Consument kan het product daadwerkelijk komen proeven Nadelen: • Eenzijdige informatiestroom • Je geeft producten gratis weg of tegen een lage prijs. Als mensen niet terugkomen om zelf meer producten te kopen maak je verlies. • De producten van SymBIOse zijn vrij eenzijdig (alleen maar dierlijk) waardoor dit concept waarschijnlijk minder goed werkt • Er moet een goede manier bedacht worden hoe deze pakketten worden gemaakt en worden vervoerd. Het gaat namelijk over kort houdbare producten die gekoeld moeten worden. Inspiratie: Recepten verspreiden Doelgroep: Zelfstandigen die zelf koken (Leeftijdsindicatie: 20 – 80 jaar) Door recepturen van de kaas en het ossenvlees te verspreiden kunnen de consumenten geïnspireerd worden om iets met deze producten te koken. Dit kan door de recepten op posters en flyers te printen en deze te verspreiden. Als de consumenten van deze gerechten genieten is de kans groter op een herhalingsaankoop, waardoor de afzet verhoogd wordt. Voordelen: • Het achtergrondverhaal kan goed weergegeven worden door bijvoorbeeld gebruik te maken van folders • Voornamelijk mensen uit de regio zien deze manier van inspiratie • Consument kan het product daadwerkelijk proeven • Kost weinig tijd en geld Nadelen: • Eenzijdige informatiestroom 50

De producten van SymBIOse zijn vrij eenzijdig (alleen maar dierlijk) waardoor er weinig variatie is binnen de recepturen •

2.4. Confrontatiematrixen Tijdens de brainstorm zijn meerdere ideeën bedacht. Alle ideeën hebben voor- en nadelen. Om een goede keuze te maken over welke ideeën het beste uitgevoerd kunnen worden, wordt gebruik gemaakt van een tweetal matrixen. De eerste matrix gaat over welke categorie van ideeën het beste uitgewerkt kan worden. De categorieën zijn te vinden in de mindmap. In de confrontatiematrix staan de categorieën op de horizontale as en de aspecten waarop de categorieën worden beoordeeld op de verticale as. De categorieën die in de matrix staan zijn; Evenementen, Sponsoring, Promotie, Drukwerk, Media, Sociale media, Voorlichtingen, Initiatieven en Goede doelen. De aspecten waarop de categorieën worden beoordeeld zijn; Tijd, Geld, Passend bij SymBIOse, snelheid resultaat, terugkoppeling/feedback, impact, afzet verhoging, grootte doelgroep, weergave achtergrond en moment uitvoering. Deze beoordeling wordt gedaan met behulp van kleurencodes. Hiervoor worden een vijftal kleuren gebruikt, zie Tabel 6; Donker groen, Licht groen, Geel, Licht oranje en Donker oranje. Ook heeft ieder aspect een andere weging. Hierbij is donkergroen de beste optie voor SymBIOse. Licht groen is een zeer goede optie voor SymBIOse. Geel is neutraal dit houdt in dat er geen overtuigende voor- of nadelen zijn bij deze optie. Licht oranje heeft enkele nadelen voor SymBIOse en donder oranje heeft meerdere nadelen voor SymBIOse. Hoe belangrijker het aspect hoe meer deze meetelt in de eindbeoordeling. Tabel 6: kleurgebruik voor beoordeling opties.

+2 +1 0 -1 -2

= = = = =

De beste optie voor SymBIOse Dit is een goede optie voor SymBIOse Deze optie heeft geen overtuigende voor- of nadelen voor SymBIOse Deze optie heeft meerdere nadelen voor SymBIOse Deze optie is een slechte optie voor SymBIOse

De tweede matrix wordt gebruikt om de beste categorie uit te werken. Hierbij wordt met dezelfde aspecten, kleurensysteem en wegingen gewerkt als in de eerste matrix. Hierin worden alleen de categorieën vervangen door de specifiekere ideeën die onder de gekozen categorie valt. 2.4.1. Eerste confrontatiematrix In Figure 13: Confrontatiematrix 1.Figure 13 is de eerste confrontatiematrix weergegeven. Uit deze confrontatiematrix is naar voren gekomen dat sociale media de beste keuze is voor SymBIOse, de tweede beste keuze is drukwerk en de derde beste keuze is initiatieven.

51

Figure 13: Confrontatiematrix 1.

2.4.2. Tweede confrontatiematrix In de tweede confrontatiematrix zijn de twee beste categorieën uit de eerste confrontatiematrix uitgewerkt. In Figure 14 is de tweede confrontatiematrix weergegeven waarin de verschillende sociale media weergegeven zijn en de verschillende drukwerken. Uit deze confrontatiematrix is naar voren gekomen dat een site van SymBIOse de beste optie is, de tweede keus in Facebook en de minst passende keuze is Instagram betreffende de sociale media. Voor het drukwerk komt naar voren dat Folders & Flyers het beste is voor SymBIOse, als tweede de posters en als laatste de visitekaartjes betreffende het drukwerk.

Figure 14: Confrontatiematrix 2.

52

2.5 Top 3 Uit de confrontatiematrix komt een top drie naar voren. Dit zijn vanzelfsprekend de drie beste scores van de totalen. Dit zijn opties waar SymBIOse mee aan de slag kan gaan. Het zijn de volgende opties: - Website - Facebookpagina - Folders en flyers In bijlage 2.3 zijn de ideeën uitgewerkt. De top drie die hier naar voren komt wordt hieronder verder toegelicht. Hieruit volgt het advies voor SymBIOse. 2.5.1 Website Een website kan het verhaal van SymBIOse toelichten. De doelgroep is zeer breed waardoor SymBIOse bereikbaar wordt voor alle online burgers. Via de site kan informatie gegeven worden over SymBIOse zelf maar ook over biologisch/biologisch dynamisch boeren. Ook kan er ruimte worden vrijgelaten voor vragen waardoor er meer connectie komt tussen de SymBIOse leden en eventuele consumenten. Door het verhaal van SymBIOse te vertellen op de site wordt de organisatie transparanter en is het makkelijker om contactgegevens te vinden. Een site voor SymBIOse hoef je maar één keer te bouwen. Daarna moet de site onderhouden worden met actuele informatie, nieuwsfeiten, filmpjes etc. Zelf een site bouwen is mogelijk en dan zitten er weinig kosten aan verbonden. Echter wordt geadviseerd om te kiezen voor een professionelere aanpak. Professionals weten precies hoe je een site aantrekkelijk kan maken en hoe je het beste de site kan worden vormgegeven. Ook kan daarin het verhaal van SymBIOse goed verteld worden. “Het design van je website is een Vermenigvuldigingsfactor”, wat wil zeggen dat het de eerste indruk bepaald van de bezoeker. De eerste indruk moet goed zijn, anders klikt de bezoeker de site snel weg. Hoe beter het design, hoe beter het verhaal van SymBIOse naar voren komt. (000, sd) De prijzen bij webdesignbureaus fluctueren erg. De kosten zijn erg afhankelijk wat voor soort site je wil. Door het doel van de site met alle leden eerst in kaart te brengen wordt duidelijk hoeveel kosten ervoor nodig zijn. Het is daarom ook moeilijk om een kosten indicatie te doen. Hieronder wordt geprobeerd de kostenindicatie globaal weer te geven. Kosten indicatie - Jimdo: Zelf online een site maken. Er zijn 3 opties - Gratis: met allen de basisfuncties - Perfect voor je persoonlijke project: 9,- per maand (reclamevrij, extra Domein verbinden en persoonlijke support - Professionele website voor ZZP’ers en bedrijven: 19,- per maand (Onbeperkt aantal sub pagina’s en beoordeling van je website) - WordPress: online een site maken die aan jouw unieke behoefte voldoet. WordPress bied verschillende abonnementen aan. (WordPress, sd) - Gratis website (professionele thema’s, 3 GB opslagruimte en ondersteuning) (WordPress, sd) - Wanneer meer functies nodig zijn kan het abonnement worden uitgebreid naar betaalde domeinen: Personal: 4,- per maand Premium: 8,- per maand Business: 25,- per maand Wanneer een professionele site wordt gewenst wordt geadviseerd om een betaald abonnement af te sluiten. Natuurlijk kan er eerst een gratis site worden gebouwd om te kijken of het bevalt. (WordPress, sd) - Beginnende zelfstandige webdesigners kost een site rond de 1250,- (000, sd) - Webdesignbureaus: tussen de 2000,- en 5000,- (000, sd) 53

Vb. Violet88 in Utrecht en Redkiwi - Daarbij moet er rekening worden gehouden dat er per optie altijd kosten van hosting en domeinnaam kosten bijkomen. Dit is ongeveer 5,- tot 15,- per maand. (000, sd) - Onderhoudscontract: Webdesignbureaus bieden onderhoudscontracten aan. Zij zorgen voor updates. Dit kost ongeveer zoon 50,- tot 150,- per maand. - Meer functionaliteit gaat automatisch meer kosten. Wanneer ook producten via de site verkocht worden zijn er meer functies nodig en wordt de site duurder. (000, sd) Tijdsindicatie Het opzetten van een site kost tijd. Deze tijd is afhankelijk van de soort site en de functionaliteit van de site. Hieronder wordt een tijdsindicatie weergegeven, deze kan in de praktijk afwijken. - Bespreking wat het doel van de site wordt: 3 uur - Oriënteren, visie weergeven en de stijl bepalen: 5 uur - Website (zelf) bouwen: 20 uur - de site onderhouden: Maandelijks (grote verandering en veiligheidsupdate) 2-5 uur Wekelijks (nieuwe informatie, filmpjes, updates) 2 uur (afhankelijk hoeveel nieuwe informatie er per week beschikbaar is) Startende site Tegenwoordig halen veel mensen informatie van het internet. Wanneer net de site is gelanceerd weten waarschijnlijk nog niet veel mensen van de site af, waardoor het bezoekersaantal nog niet hoog is. Maar door in combinatie met Facebook, flyers en folders te werken kan een sneeuwballeneffect verkregen worden. Oftewel het versterkt elkaar. Wanneer op een beurs/open dag flyers worden uitgedeeld waarom de site van SymBIOse staat weten mensen van het bestaan af. Wanneer ze meer informatie over SymBIOse wensen, kunnen ze de site bezoeken. Hetzelfde geldt voor de Facebookpagina. 2.5.2 Facebook Ook Facebook kwam in de top 3 naar voren. Zoals in bijlage 2.3 te zien heeft Facebook veel voordelen. Facebook is een gratis tool waarbij meer naamsbekendheid kan worden gegenereerd. Het heeft een brede doelgroep, oftewel de online burger. Door een eigen Facebookpagina aan te maken is SymBIOse zichtbaar voor de consument die actief is op sociale media. Via de Facebookpagina kan informatie worden gegeven over SymBIOse. Bezoekers van de pagina kunnen vragen stellen en deze kunnen via de site beantwoord worden. Ook kunnen de contactgegevens van de leden hierop worden weergegeven. Om de kracht van de Facebookpagina nog meer vorm te geven kunnen er post worden geplaatst. Denk hierbij aan filmpjes waarin wordt uitgelegd wat biologisch/dynamisch boeren inhoud, krantenartikelen, foto’s van producten of polls waar mensen op kunnen stemmen. Mensen kunnen onder de post reageren waardoor meer mensen de Facebookpagina krijgen te zien. Zo wordt het bezoekersaantal vergroot. Ook kunnen mensen recensies plaatsen over de organisatie maar ook over de producten. Dit kan worden gezien als gratis reclame. Als het positieve reacties zijn, kunnen andere bezoekers getriggerd worden om ook de producten te gaan kopen. Zoals hierboven is genoemd kan de Facebookpagina voor verschillende doeleinden gebruikt worden. Belangrijk is om dit af te stemmen met alle leden van SymBIOse, zodat iedereen achter de Facebookpagina staat. Om een voorbeeld te geven: boerenvanNL en TrotseJongeBoeren vetellen hun verhaal via Facebook. Op de Facebookpagina worden foto’s gedeeld, filmpjes geliked/gedeeld met eigen 54

mening en boeren voorgesteld. Beide Facebookpagina’s hebben ongeveer 3000 likes. Deze pagina’s worden wel actief onderhouden. Dit wil zeggen dat ze regelmatig post plaatsen. Hierdoor wordt de pagina ‘niet vergeten’ en blijven mensen bezig met het onderwerp. SymBIOse kan kiezen voor deze aanpak om hun verhaal duidelijk te maken. Hieronder wordt een lijst weergegeven met post die geplaats kunnen worden: - Filmpje per boer (eigen verhaal, waarom biologisch/dynamisch) - Foto’s producten - Krantenartikelen waar SymBIOse wordt benoemd - Polls waar mensen op kunnen reageren - post van andere Facebookpagina’s delen waardoor hun bezoekers ook bekend worden met de Facebookpagina van SymBIOse - Het wandelpad (filmpje over hoe het eruit ziet, foto’s die genomen zijn door wandelaars, foto’s op dagen van bijv. mist) - Foto’s van dieren die op de boerderij leven - Visie van minister Schouten - actuele informatie over de boerderij: bv. Geboorte koe of geit, eerste oogst van het land of Kostenindicatie - Facebook is een gratis medium. - Echter kan er wel gekozen worden om een kleine vergoeding te geven aan mensen die de Facebookpagina onderhoudt en die bijv. 1 keer per week een post plaatst. - De filmpjes die eventueel geplaatst kunnen worden kunnen zelf gemaakt zijn of kan worden uitbesteed. Hieraan zitten kosten verbonden. Tijdsindicatie: Facebook is redelijk eenvoudig in gebruik waardoor het een makkelijk is om het aan te maken. - Opzetten van de Facebookpagina: ongeveer 2 uur - Wekelijks een post plaatsen: +/- 1 uur (het posten zelf kost niet zoveel tijd maar het kiezen/schrijven/filmpjes/foto’s maken voor de post kost iets meer tijd) - Dagelijks berichten van andere pagina’s liken, reageren op reacties, berichten plaatsen, etc. (afhankelijk hoeveelheid ongeveer 15 min) Roulatieschema - Om te zorgen dat er actief gebruik wordt gemaakt van de Facebookpagina wordt aangeraden om een roulatieschema op te stellen. Hierin staat beschreven wie per week verantwoordelijk is voor de Facebookpagina. - Er kan ook gekozen worden voor 1 iemand die verantwoordelijk is voor de Facebookpagina en de website. 2.5.3 Folders en flyers Folders en flyers kunnen voor verschillende doeleindes gebruikt worden. Het kan gebruikt worden om de producten van SymBIOse te promoten of het verhaal van SymBIOse, biologisch/dynamisch boeren te vertellen. Hieronder wordt de naam folders gebruikt. Hoofdzakelijk kan informatie gegeven worden via de folders, het achtergrondverhaal van SymBIOse kan goed worden weergegeven op de folder. Wanneer gekeken wordt naar afzet via de korte keten is de omgeving van SymBIOse erg belangrijk. De omgeving moet bekend zijn met SymBIOse willen (toekomstige) consumentenproducten afnemen. Folders is daar een goed middel voor. De folders kunnen op verschillende manier verspreid worden in de omgeving. - Opendagen 55

- De omgeving - Ergens aan het wandelpad - Op de boerderijen - Bij scholen - (sport)verenigen - horecagelegenheden Mensen die daadwerkelijk nieuwsgierig zijn nemen een folder mee. Ook kan het een goed begin zijn voor mensen om te lezen over de website. Hierdoor kan het elkaar versterken. Wanneer SymBIOse in de buurt bekend wordt is het de kans groter dat mensen uit de buurt een keer langs komen om producten te kopen. Wanneer de producten in de smaak vallen bestaat de kans dat ze nog vaker langs komen. Folders hebben, ten opzichte van de website en Facebookpagina, een eenzijdige informatiestroom. Dit wil zeggen dat via de folders geen feedback gegeven kan worden. Daarbij kunnen mensen niet reageren op informatie. Dit is niet per se slecht want de folders worden voornamelijk gebruikt voor informatieverschaffing. Wanneer mensen wel het gevoel hebben om te reageren of om vragen te stellen kunnen ze dit via de Facebookpagina of de website. Kostenindicatie - bekende websites, zoals Vistaprint, bieden flyers/folders aan. Voor 1000 folders ben je ongeveer 25,- kwijt. De kosten kunnen lager uitkomen wanneer meer folders tegelijk besteld worden. - De folder moet wel ontworpen worden: via Vistaprint, Drukwerkdeal en folderexpert kun je zelf een flyer ontwerpen. Dit is dan geheel gratis. Denk hierbij wel na waar je het ontwerpt want vaak kun je het ontwerp niet opslaan en moet je het op de desbetreffende site laten afdrukken. - Het ontwerpen van een folder kan worden uitbesteed. Hiervoor kun je bij een grafisch bureau terecht. Echter is de kosten indicatie moeilijk te achterhalen. Ook kan de folder worden gemaakt door kennissen die creatief zijn. Er kan gekozen worden om een kleine vergoeding aan te bieden. Tijdsindicatie - Eenmalig ontwerpen van de folder: +/- 6 uur - verspreiden van folders: +/- 3 uur (hiermee wordt bedoeld om in het begin de folders te verspreiden in de omgeving) - verspreiden van folders: maandelijks 1 uur (folders aanvullen) - verspreiden op opendagen: de hele dag

56

3. Afzet In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe het traject tot aan het advies over afzet is verlopen. Eerst wordt er een inleiding gegeven en vervolgens de brainstorm. Hierna worden de uitgewerkte ideeën weergegeven en volgt er een keuze d.m.v. een confrontatiematrix. Ten slotte wordt de top 3 verder uitgebreid.

3.1. Inleiding De manier waarop de producten van SymBIOse afgezet worden is bepalend voor het slagen als coöperatie. In figuur 15 is een mindmap te zien waarin mogelijke afzetkanalen staan weergegeven. Bij elke optie is bekeken wat hier de doelgroep van is en wat voor voor- en nadelen hieraan hangen. Zodoende is er een overzichtelijk beeld geschetst van de mogelijk afzetkanalen.

3.2. Brainstorm Om meer afzet te genereren zijn verschillende ideeën bedacht tijdens een brainstorm. De ideeën van deze brainstorm (Figuur 15: Mindmap van brainstorm vergoten afzet.Figuur 15) zijn hieronder kort uitgewerkt met daarbij de bijbehorende doelgroep met de voor- en nadelen. Al deze ideeën worden samen in een confrontatiematrix gevoegd. Uit deze matrix komt een top 3 met een advies.

Figuur 15: Mindmap van brainstorm vergoten afzet.

57

3.3. Uitwerking ideeën De ideeën die bedacht zijn tijdens de brainstormsessie worden hieronder verder uitgewerkt. Zoals te zien in de brainstorm zijn de ideeën geclusterd in hoofdgroepen. Per groep en idee wordt de doelgroep gedefinieerd en worden de voor en nadelen weergegeven per idee. Directe afzet: Nieuwe landwinkel Doelgroep: Inwoner stad of platteland die geïnteresseerd is in biologisch voedsel en het niet erg vindt om hier een wat langere afstand voor af te leggen. (Leeftijdsindicatie: 35 – 80 jaar) Omschrijving: SymBIOse kan een nieuwe landwinkel beginnen. Hierbij worden de producten van de zes biologische boeren gebundeld, om zo te profiteren van elkaars kwaliteiten. Voordelen: • Naamsbekendheid stijgt door bundelen producten; • Wandelpad heeft een positieve invloed op het aantal consumenten dat langskomt. Nadelen: • Mindere kans op veel afzet, omdat de winkel niet in de stad of het dorp zit en men er dus vaak langer voor reizen. Directe afzet: Winkel in stad/dorp Doelgroep: Voornamelijk consumenten uit stad/dorp. Er komt een winkel in de stad (Dordrecht) of een dorp in omstreken. Hierbij kunnen wederom producten gebundeld worden van de verschillende biologische boeren van SymBIOse. (Leeftijdsindicatie: 20 – 80 jaar) Voordelen: • Meeste consumenten hebben een korte reisafstand; • Veel consumenten komen erlangs en raken op die manier in aanraking met de winkel; • Er kan meer afzet gegenereerd worden; • Er kan makkelijk reclame worden gemaakt. • Stad wordt verbonden met het platteland. Nadelen: • Omdat het in de stad ligt kunnen de producten de samenhang met het landelijk gebied verliezen; • Meer kosten (huur etc.); • Producten moet vervoerd worden naar de winkel. Direct afzet: Markt Doelgroep: Consumenten die naar de markt gaan. SymBIOse kan verschillende markten in de omgeving langsgaan, zodat er elke dag in de week producten van de boeren verkocht kunnen worden. (Leeftijdsindicatie: 30 – 80 jaar) Voordelen: • Mond tot mondreclame, waardoor SymBIOse in omgeving Dordrecht bekender wordt. Nadelen: • Wie gaat de producten verkopen? • Marktkraam nodig en bus voor vervoer producten. • Vergunning nodig. Directe afzet: Open dag/Event Doelgroep: Mensen die geïnteresseerd zijn in een boerenbedrijf en/of nevenactiviteiten en producten die hieraan verbonden zitten. (Leeftijdsindicatie: gezinnen, ondernemers) Hierbij zijn mensen vrij om op het boerenbedrijf rond te mogen kijken en er is de mogelijkheid om producten te kopen die worden aangeboden door de boer. Door activiteiten 58

hieromheen te verzinnen zoals een rondleiding, workshop, speelgelegenheid, wandelroute met gids etc. komen hier meer mensen op af. Voordelen: • De boer creëert meer aandacht voor het biologisch boeren en voor SymBIOse. • Meer bewustzijn bij de consument. • Bewustzijn kan gecombineerd worden met de verkoop en promotie van producten. • Niet alleen inkomsten genereren via producten maar ook zaken hieromheen zoals beschreven staat bij “omschrijving”. Nadelen: • Consumenten moeten vaak een langere afstand afleggen. • Het moet goed gepromoot worden wil het druk zijn. Directe afzet: Automaat Doelgroep: Consumenten die geïnteresseerd zijn in biologische producten of die toevallig langs het automaat rijden. (Leeftijdsindicatie: 35 – 80 jaar) Om loonkosten te besparen kan een automaat een uitkomst zijn. De consument kan dan het product dan simpelweg uit het automaat pakken. Voordelen: • Besparing loonkosten • Tastbaar en makkelijk voor de consument Nadelen: • Klant moet naar het bedrijf toekomen. • De boer ziet vaak niet aan wie hij de producten verkoopt • Geen verbondenheid met de klant • Producten moeten vers blijven en er moet een geschikte verpakking zijn voor in een automaat. Indirecte afzet: Rechtstreex Doelgroep: Consumenten die geïnteresseerd zijn in biologische producten en hiervoor naar een ophaalpunt willen reizen. (Leeftijdsindicatie: 25 – 80 jaar) Bedrijf dat voorziet in biologische producten in de omgeving van Rotterdam. Het is de schakel tussen de boer en de consument. Voordelen: • Consumenten hoeven vaak minder ver te reizen de afstand die ze moeten afleggen om naar de boer te gaan. • De boer is zeker van afzet. • Handige manier om de klant te bereiken. • Bestellen kan via internet. Nadelen: • Het product is mogelijk duurder dan nodig door de toegevoegde waarde van Rechtstreex. • De klant kan zeer waarschijnlijk niet alle boodschappen in één winkel doen. Indirecte afzet: Supermarkt Doelgroep: Consumenten die boodschappen doen in de supermarkt en daar biologisch voedsel kopen. (Leeftijdsindicatie: 25 – 80 jaar) Winkel waar de meeste mensen hun voedsel halen. Voordelen: • Boer is zeker van afzet. • Bijna iedereen komt er. Nadelen: • Het product is (mogelijk) duurder dan nodig door de toegevoegde waarde van de tussenschakel. 59

• •

Het verhaal wat erachter zit kan vaak niet goed verteld worden. De klant ziet niet van welke boer het product afkomstig is.

Combineren: Aansluiten bij bestaande site biologische producten Doelgroep: Consumenten die geïnteresseerd zijn in biologische producten en met internet overweg kunnen. (Leeftijdsindicatie: 25 – 80 jaar) Doordat boeren zich hierbij aansluiten is hun product online te bestellen. Voordelen: • Consumenten hoeven vaak minder ver te reizen de afstand die ze moeten afleggen om naar de boer te gaan. • De boer is zeker van afzet. • Handige manier om de klant te bereiken. • Bestellen kan via internet. Nadelen: • Het product is mogelijk duurder dan nodig door de toegevoegde waarde van degene die de site bijhoudt en logistiek dienstverlener is. Combineren: Aansluiten bij bestaande landwinkel Doelgroep: Consumenten die geïnteresseerd zijn in biologische producten en hiervoor naar een landwinkel toe willen gaan. (Leeftijdsindicatie: 35 – 80 jaar) Aansluiten bij een bestaande landwinkel is reëel omdat de producten van de zes boeren samen niet een assortiment-omvattend geheel vormen. Voordelen: • Makkelijker instappen omdat hier al producten worden verkocht. Nadelen: • Concurrentie van andere boeren met hetzelfde product. Combineren: Aansluiten bij “Het Groene Kratje” Doelgroep: Consumenten die geïnteresseerd zijn in biologische producten en die graag producten thuisgestuurd krijgen. (Leeftijdsindicatie: 25 – 80 jaar) In “Het Groene Kratje” zitten verschillende soorten biologische groenten en aardappelen verpakt. Er zitten genoeg groenten in voor een werkweek. De klant krijgt per week een groen kratje thuisgestuurd. Hier kunnen nog meer verschillend producten, van meer boeren, aan toegevoegd kunnen worden, zodat de consument een veelzijdiger kratje krijgt. Voordelen: • De naam is al bekender bij de klant, dus er is meer zekerheid op afzet (in beginfase). • De klant hoeft minder (lang) naar de supermarkt. • Producten af te halen in de stad. Nadelen: • Wellicht moeilijker om de naam SymBIOse op de kaart te zetten. • Groene Kratje moet kunnen voldoen aan de wensen van de consument. Dit is af en toe lastig als bijvoorbeeld een bepaald soort groenten niet voorhanden is. Horeca & Catering: Horeca Doelgroep: Consumenten die naar eten in een hotel, restaurant of café. (Leeftijdsindicatie: 5 – 80 jaar) Producten van SymBIOse kunnen afgezet worden aan de horeca-sector om zo de afzet te vergroten. Voordelen: • Klanten eten gezonder (bijvoorbeeld onbespoten groente). Nadelen: • Afkomst producten is waarschijnlijk niet duidelijk (hoe breng je dit over?). • Er is concurrentie vanuit andere bedrijven. 60



Het is lastig om altijd te kunnen afzetten wat de horeca op dat moment nodig heeft.

Horeca & Catering: Zorginstellingen Doelgroep: Zorginstellingen (direct), ouderen en zieken (indirect). (Leeftijdsindicatie: 60 – 90 jaar + familie) Om te zorgen dat ouderen en zieken gezond voedsel binnen krijgen kunnen de zorginstellingen gebruik maken van biologische producten. Voordelen: • Gezondheid bij ouderen en zieken stijgt(?) Nadelen: • Afkomst producten is waarschijnlijk niet duidelijk (hoe breng je dit over?). • Er is concurrentie vanuit andere bedrijven. • Zorginstellingen proberen kosten te besparen, dus kiezen vaak voor de goedkoopste optie. Horeca & Catering: Sportverenigingen Doelgroep: Mensen die sporten bij een sportvereniging. (Leeftijdsindicatie: 5 – 50 jaar) Bij sportverenigingen wordt nog vaak te ongezond gegeten. Door de biologische producten hieraan te bieden kan dit veranderd worden. Voordelen: • Gezondheid jongeren stijgt. • Er ontstaat meer binding met de regio. • Producten kunnen verwerkt worden in/gekoppeld worden aan producten die jongeren wél eten in de kantine. Men hoeft niet (per se) te weten dat men biologische producten gebruikt. De klant kan ook via goede smaak worden bereikt, in plaats van dat men afschrikt van de term biologisch. Nadelen: • Het is niet ‘stoer’ om biologische producten te eten, bijvoorbeeld tegenover teamgenoten. Het is dus moeilijk om dit zo te promoten dan het ook echt gegeten wordt. • Na het sporten hebben veel mensen zin in een vette hap, vaak omdat ze het gevoel hebben dat ze dat verdiend hebben (morele vrijbrief). • Er is concurrentie van andere bedrijven. Horeca & Catering: Scholen Doelgroep: Kinderen, leerlingen en studenten. (Leeftijdsindicatie: 5 – 40 jaar) Op scholen wordt nog vaak te ongezond gegeten. Door de biologische producten hieraan te bieden kan dit veranderd worden. Voordelen: • Gezondheid jongeren stijgt. • Er ontstaat binding met de regio. • Producten kunnen verwerkt worden in/gekoppeld worden aan producten die jongeren wél eten in de kantine. Men hoeft niet (per se) te weten dat men biologische producten gebruikt. De klant kan ook via goede smaak worden bereikt, in plaats van dat men afschrikt van de term biologisch. • Wanneer kinderen van kleins af aan aangeleerd wordt om gezonde producten te eten, is de kans groter dat zij dit de rest van hun leven blijven doen. Nadelen: • Het is niet ‘stoer’ om biologische producten te eten, bijvoorbeeld tegenover klasgenoten. Het is dus moeilijk om dit zo te promoten dan het ook echt gegeten wordt. • Er is concurrentie van andere bedrijven. Online: App 61

Doelgroep: Mensen met een mobiele telefoon (zowat iedereen tegenwoordig) en die interesse hebben in biologische producten. (Leeftijdsindicatie: 25 – 70 jaar) Er kan een app gemaakt worden waardoor de consument gemakkelijk het aanbod kunnen bekijken en biologische producten kunnen bestellen. Voordelen: • Gemakkelijk en snel te bereiken. • Er kan een betalingssysteem aan verboden worden. Nadelen: • App moet gemaakt worden door een externe. • Aan het maken van de app zitten kosten verbonden. • De app moet onderhouden worden. Online: Nieuwe site Doelgroep: Consumenten die overweg kunnen met internet en interesse hebben in biologische producten. (Leeftijdsindicatie: 25 – 70 jaar) Er kan een gezamenlijke site gemaakt worden om zo de producten van SymBIOse af te zetten. Voordelen: • Gemakkelijk en snel te bereiken • Er kan een betalingssysteem aan verbonden worden. • Bereik vergroten om zo de afzet te vergroten. Nadelen: • De site van SymBIOse moet worden gemaakt en bijgehouden worden.

3.4. Confrontatiematrix Voor de afzetmogelijkheden is een confrontatiematrix gemaakt, zoals dit ook voor het onderdeel “naamsbekendheid” is gedaan. De opties die eerder in dit rapport staan beschreven, worden nu geconfronteerd met aspecten die als belangrijk beschouwd moeten worden wanneer het om de vergroting van de afzet gaat. Elk aspect heeft een weging gekregen, die voortkomt uit een steekproef in combinatie met een inschatting van de projectleden op basis van kennis. Vervolgens wordt beoordeeld of het aspect belangrijk is voor de optie. Hier wordt een getal van -2 t/m 2 aan verbonden. Uiteindelijk komt hier een totaalscore uit die aangeeft of de optie geschikt is voor SymBIOse. In figuur 16 is de confrontatiematrix te zien.

62

Figure 16: Confrontatiematrix Afzet.

3.5. Top drie Uit de confrontatiematrix komt een top drie naar voren. Dit zijn vanzelfsprekend de drie beste scores van de totalen. Dit zijn opties waar SymBIOse mee aan de slag kan gaan. Het zijn de volgende opties: Producten afzetten via Het Groene Kratje. 2. Producten afzetten via Rechtstreex. 3. Nieuwe site/app. De top drie die hier naar voren komt wordt hieronder toegelicht. Hieruit komt een advies voor SymBIOse. 3.5.1 Het Groene Kratje Vereniging Groenekratje is opgericht in 2016. Zorgboerderij Zuidpunt (boer Corstiaan) verkoopt onbespoten groenten en aardappelen in een kratje. Meerdere boeren werken hieraan mee. Hier zit genoeg in voor vier dagen. De producten gaan direct van de boer naar de consument, dus zonder tussenschakels. De consument kan de producten zelf ophalen of thuis laten bezorgen. Er zijn verschillende afhaalpunten in Dordrecht. Het bezorgen kost 1,25 euro. Wanneer de consument bijvoorbeeld met een gezin van vier is, kost het ze 400 euro per jaar, of 10 euro per pakket (incl. bezorgkosten). 10 euro voor 4 dagen groenten en aardappelen (4 personen) is een zeer schappelijke prijs. De boer ontvangt van iedere euro die de consument via Groenekratje bestelt ongeveer 70 cent. Het is een mogelijkheid om de producten van de SymBIOse-boeren hieraan toe te voegen. Het Groenekratje valt onder een initiatief dat gesteund wordt door de organisatie Drechtstadsboer. Zij stimuleren de korte keten en ontwikkelen groene en duurzame concepten, aanvullend op het bestaande voedselsysteem. (Groenekratje, sd); (Drechtstadsboer, sd)

63

3.5.2 Rechtstreex Rechtstreex is de connectie tussen de boer en consument. Zij zorgen ervoor dat verse producten vanuit de boer op te halen zijn bij een afhaalpunt bij de consument in de buurt. Rechtstreex zit in de omgeving van Rotterdam, zo ook in Dordrecht. Tientallen boeren werken al samen met Rechtstreex. De boer ontvangt van iedere euro die de consument via Rechtstreex bestelt ongeveer 60 cent. De producten zijn gemakkelijk online te bestellen. De consument kan een wijkchef kiezen. Elke wijkchef stelt een aanbod samen voor de week erop. Rechtstreex kan een tussenschakel vormen tussen SymBIOse en de klant. Ook Rechtstreex wordt gesteund door Drechtstadsboer. (Drechtstadsboer, sd); (Rechtstreex, sd)

3.5.3 Nieuwe site/ App SymBIOse kan natuurlijk ook een eigen website oprichten om producten af te zetten. Hierbij krijgt het natuurlijk veel concurrentie van onder andere Rechtstreex. Echter, wat Rechtstreex niet heeft is het feit dat de producten alleen maar door biologische boeren worden geleverd. Dit moet SymBIOse dan ook benadrukken wanneer ze online gaan. Bij de afzet kan wellicht een combinatie worden gemaakt van de producten die de biologische boeren aanbieden. Wanneer er gebruik wordt gemaakt van een bezorgdienst moet er ook een koeriersdienst ingeschakeld worden. Een koeriersdienst kost zo ongeveer 0,40 euro per kilometer exclusief toeslagen (www.top-koeriers.nl, z.d.).

64

4. Samenwerking SymBIOse In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe we tot het advies voor de samenwerking zijn gekomen.

4.1. Inleiding Uit de SWOT-Analyse en de interviews met de zes biologische boeren is gebleken dat de samenwerking tussen deze boeren nog niet optimaal is. De samenwerking binnen SymBIOse is zeer belangrijk. Vooral wanneer met verder wil werken aan een grotere naamsbekendheid en een gezamenlijk afzetpunt. Eerst is een brainstormsessie gehouden over wat van belang is bij een goede samenwerking. Deze brainstorm is deels samen met de studenten van de minor Wereldwijde Voedseldialoog gedaan tijdens de tussentijdse presentatie van het project op donderdag 4 oktober 2018. In Figuur 17 is een mindmap weergegeven. In deze mindmap staan punten die belangrijk zijn bij een goede samenwerking. Deze steekwoorden worden verder toegelicht gekoppeld aan een stappenplan voor SymBIOse.

4.2. Brainstorm

Figure 17: Mindmap van brainstorm wat belangrijk is bij een goede samenwerking.

65

4.2.1. Toelichting Brainstorm Hieronder wordt de brainstorm toegelicht Gezamenlijke toekomst: Voor SymBIOse is het belangrijk na te denken over de toekomst. Wat willen zij bereiken met SymBIOse en hoe willen zij dat bereiken? Zo kan samen gewerkt worden om dit te verwezenlijken. Een missie-, visie- en een strategieformulering is daarbij belangrijk. Ook een gezamenlijk doel is belangrijk in een samenwerkingsverband. Waar wil SymBIOse naar toe? Door dit op papier te zetten wordt de toekomst van SymBIOse duidelijk en overzichtelijk. Hiermee kan ook een saamhorigheidsgevoel gecreëerd worden, oftewel allemaal met de neus dezelfde kant op. Om de missie, visie en strategie nog meer onderbouwing te geven is het erg belangrijk dat duidelijke afspraken worden gemaakt. Verantwoordelijkheid is een belangrijke factor in het maken van afspraken. Iedereen in de samenwerking moet zich betrokken voelen en verantwoordelijk. In een samenwerkingsverband heeft niet ieder lid eenzelfde rol. Door een duidelijke rolverdeling te creëren kan het lid zich meer verantwoordelijk voelen voor zijn taak waardoor hij/zij zich meer betrokken voelt binnen de gehele coöperatie. Denk aan rollen zoals de voorzitter, contactpersoon, bedrijfsman, etc. (Belbin teamrollen). De Belbin teamrollen beschrijft verschillende rollen die een persoon kan vervullen in een samenwerkingsverband. Elke rol heeft zijn eigen verantwoordelijkheid en taken. Wel moet er rekening worden gehouden dat iedereen ongeveer evenveel tijd/geld/werk spendeert omdat het een coöperatie is met meerdere leden en niet een of twee kartrekkers. Vertrouwen: Wat in het stukje gezamenlijke toekomst al terug kwam is saamhorigheidsgevoel. Daarvoor is vertrouwen nodig. Hiervoor moeten de leden van SymBIOse elkaar beter leren kennen. Het samenwerkingsverband is relatief klein, waardoor het mogelijk is om ieder lid te kennen. Door te luisteren naar andere leden kan gelijkheid en respect worden gecreëerd. Dit wordt onderhouden door transparant te zijn naar elkaar. Communicatie speelt hier weer een belangrijke rol. Duidelijke communicatie kan versterkt worden door bijeenkomsten van SymBIOse af te spreken. Bijvoorbeeld één keer per maand een bijeenkomst waarin wordt besproken wat er die maand is gebeurd en wat er in de komende maand moet gebeuren. Motivatie: Door een goede motivatie kan SymBIOse verder komen. Dit begint al bij het creëren van de toekomstvisie. Wanneer iedereen zich daarin kan vinden wordt de motivatie wellicht verbeterd. Ieder lid beschikt over verschillende talenten. Vaak vindt iedereen die talenten daarom ook leuk om uit te voeren. Hierdoor wordt de motivatie verbeterd.

4.3. Gastcollege Frederique Praasterink Op 23 oktober 2019 kwam Frederique advies geven aan iedere projectgroep van de minor wereldwijde voedseldialoog. Wij hadden de volgende vraag voor Frederique: Hoe kan de samenwerking tussen de zes biologische boeren van SymBIOse verbeterd worden? Hoe krijgen wij alle zes de boeren gemotiveerd voor SymBIOse? Het advies van Frederique: “Ik denk dat het belangrijk is om een sessie met de zes boeren te organiseren. De gezamenlijke waarden moeten uit deze zes biologische boeren gefilterd worden. Deze waarden moeten naar boven gebracht worden. Iedere boer moet nog wel zijn eigen ding kunnen doen. Het is niet de bedoeling dat ze belemmerd raken door SymBIOse, ze moeten juist de waarde inzien van SymBIOse; het kan voor iedere boer iets anders betekenen. 66

Ook moet het duidelijk zijn of ze concurrentie van elkaar voelen of niet. Na deze sessie kun je een concept bedenken. Het is niet erg wanneer het concept toch anders is dan jullie van tevoren hadden gedacht.’’

4.4. Bedrijven professionele groepssessie In deze bijlage zijn een aantal bedrijven opgesomd, die een professionele groepssessie kunnen begeleiden voor SymBIOse. 4.4.1. P2: Ideeën werken P2 is een bedrijf die helpt bij het verwezenlijken van een strategie, de realisatie en de ontwikkeling van verschillende projecten. Dit is een geschikt bedrijf voor SymBIOse om een groepssessie mee te houden. Ton Cornellissen heeft een gastcollege gegeven over P2 tijdens de minor van de HAS-Hogeschool; Wereldwijde voedseldialoog. Project ‘de brug over,’ is via de minor Wereldwijde voedseldialoog aan het bedrijf P2 gekomen. Het bedrijf benoemd drie stappen die een idee moet ondergaan; - Strategiebepaling; - Daarna realisatie; - En tot slot de ontwikkeling van het idee. Hieronder wordt strategie verder toegelicht. Strategiebepaling Met een strategie kan de organisatie doelgericht in beweging gezet worden. Met de intrinsieke drijfveren van ondernemers kunnen nieuwe inzichten gecreëerd worden. Iedereen moet zich betrokken voelen bij de organisatie. P2 bundelt het nieuwe idee aan een businessmodel en vormt daaruit samen met de organisatie een strategie die zij direct vertalen naar een realisatie. P2 houdt zich vooral bezig met het helpen opzetten van duurzame ontwikkelingen van een organisatie. Omdat SymBIOse zich bezig houdt met de duurzame veehouderij; biologisch, past P2 als groepssessieleider goed bij SymBIOse. (P2, 2018) Contact Voor het begeleiden van de groepssessie kunt u het beste contact opnemen met Monique de Leeuw van P2. Citaat contactpersoon Monique de Leeuw: “Ik wil het verschil maken. Met een scherp analytisch vermogen, strategisch richtingsgevoel en grote persoonlijke betrokkenheid zet ik me in om samen met organisaties of partners nieuw perspectief te ontwikkelen en te realiseren.” Telefoonnummer

: +31 6 10 50 53 57

E-mailadres

: [email protected]

Website van P2

: https://www.p2.nl/

Adresgegevens P2 : Slotselaan 6-8 5328 ER Rossum (Gld.)

Figuur 18: Monique de Leeuw; contactpersoon P2 voor het vormen van een strategie voor SymBIOse tijdens de groepssessie.

67

4.4.2. DENKPLAATS: praktische filosofie en systemische interventies Denkplaats is een partner in samenwerkingsvraagstukken. Zij kunnen SymBIOse helpen tijdens de groepssessie die gehouden moet worden om de samenwerking binnen SymBIOse te versterken. (Heijnigen, 2018) Samenwerkingsvraagstukken Citaat samenwerkingsvraagstukken Ariane Heijningen van DENKPLAATS: “DENKPLAATS helpt bestuurders, managers en professionals om vastgelopen samenwerking vlot te trekken en complexe veranderingsprocessen veilig en zorgvuldig te laten verlopen. Ik voorzie u van inzicht in onbedoeld aanwezige aannames die de samenwerking verstoren en biedt nieuwe perspectieven op basis van een heldere analyse van de situatie. Ik maak gebruik van de wijsheid die al in de organisatie aanwezig is, om tot daadwerkelijk duurzame verbetering te komen voor de organisatie als geheel.” Contact Om in contact te komen met denkplaats kunt u het beste contact opnemen met Ariane van Heijningen. Zij is oprichtster van DENKPLAATS, zij kan u verder helpen met uw vragen. Telefoonnummer

: +31 6 13 12 89 71

E-mailadres

: [email protected]

Website DENKPLAATS

: http://www.denkplaats.nl/index.php

Adresgegevens DENKPLAATS

: Adrianalaan 101b 3053 MA, Rotterdam

Figuur 19: Ariane Heijningen: Oprichtster van DENKPLAATS. Wanneer u meer informatie wilt over DENKPLAATS, kunt u met haar contact opnemen.

4.4.3. De Steven: één op één coaching De steven kan helpen bij een visie, missie en strategieontwikkeling voor een organisatie. (De Steven, 2018) Missie-, visie- en strategievorming. Citaat De Steven over missie-, visie- en strategievorming: “Visieontwikkeling, formuleren missie, doelstellingen of strategie: zoekt u begeleiding, training of coaching? Dan bent u bij ons aan het goede adres voor: - Training visie en strategie voor leidinggevenden; - Coaching en begeleiding directie, ondernemers gericht op organisatieontwikkeling; - Leerdoelen training visie, missie en strategie ontwikkelen; - Formuleren identiteit, kernwaarden en cultuur.”

68

Contact Om in contact te komen met de Steven kunt u het beste contact opnemen met Monique van Nuil. Zij kan u verder helpen met de vragen die u hebt over De Steven en de trainingen die zij geven. Telefoonnummer E-mailadres Website De Steven Adresgegevens De Steven

: : : :

0528 23 60 30 [email protected] https://www.desteven.nl/ Barchman Wuytierslaan 10 3818 LH, Amersfoort

Figuur 20: Monique van Nuil; contactpersoon voor De Steven.

4.5. Stappenplan Samenwerking Hieronder wordt een stappenplan omschreven om de samenwerking binnen SymBIOse sterker te maken. 4.5.1. Afspraak maken voor groepssessie Eerst moet een afspraak gemaakt worden voor het houden van de groepssessie. Het is van belang dat alle zes de leden van SymBIOse aanwezig kunnen zijn, zodat zij allemaal inbreng kunnen geven tijdens de groepssessie. De begeleider van deze sessie voor SymBIOse moet ook aanwezig zijn. 4.5.2. Groepssessie SymBIOse Wanneer de afspraak vast staat kan de agenda rondgestuurd worden voor de groepssessie. In deze agenda staan een aantal vragen waarover elk lid van SymBIOse van tevoren een antwoord op kan formuleren. Hierdoor kan de groepssessie soepeler verlopen en weet elk lid waar hij/zij aan toe is bij deze sessie. 4.5.2.1. Agenda Groepssessie SymBIOse. -

Voordat de groepssessie begint een kort voorstelrondje, want sommige boeren kennen elkaar niet goed.

Individuele vragen voor elk lid van SymBIOse: 1. Waar staat u nu? a. Wie ben ik? b. Wie ben ik ten opzichte van anderen leden van SymBIOse? c. Wie ben ik voor wie van SymBIOse? d. Hoe word ik gezien in SymBIOse? e. Hoe word ik gezien door wie van SymBIOse? f. Wat heb ik aan SymBIOse? Vragen gericht op SymBIOse. 2. Waar willen we met SymBIOse naar toe? a. Wie willen we zijn met SymBIOse? b. Wie willen we zijn ten opzichte van anderen? c. Wie willen we zijn met SymBIOse voor wie? d. Hoe willen we gezien worden met SymBIOse? e. Hoe willen we gezien worden met SymBIOse door wie? 69

3. Hoe komen jullie waar jullie willen zijn? a. Hoe wordt SymBIOse zoals we willen? b. Hoe worden we gezien met SymBIOse zoals we willen? 4. Hoe blijft SymBIOse gezien worden zoals jullie willen? 5. Duidelijke visie, missie en strategie voor SymBIOse formuleren en opschrijven. 6. Duidelijke doelstellingen voor SymBIOse formuleren en opschrijven voor korte- en lange termijn. 7. Vervolgafspraak plannen met alle leden van de groep SymBIOse. (Een vervolgafspraak moet ongeveer 2 tot 4 weken na de eerste groepssessie; zo kunnen nieuwe ideeën die in de tussenweken zijn opgedaan, met elkaar gedeeld worden.) 8. Feedback: wat vond iedereen van deze groepssessie? Was het waardevol of niet? 9. Vragen 10.Afsluiting Groepssessie

70

5. Sustainable Development goals De duurzame Ontwikkelingsdoelen die opgesteld zijn door de verenigde naties hebben een link met SymBIOse. Deze link wordt in dit hoofdstuk toegelicht.

5.1 inleiding Eind september 2015 is door de verenigde naties, met 193 lidstaten, een nieuwe agenda aangenomen die een eind moet maken aan armoede, ongelijkheid en klimaatverandering. In totaal zijn er 17 SDG’s opgesteld om de wereld tot ‘een betere plek te maken in 2030’. Deze SDG’s heten voluit de Sustainable Development Goals maar worden vaak afgekort naar SDG’s. (SDG Nederland, z.d.) De 17 doelen, te zien in figuur 21, zijn een reactie op de eerder bedachte ontwikkelingsdoelen. In 2000 bedachten de leden van de VN de eerste ontwikkelingsdoelen, namelijk de millenniumdoelen. Deze doelen waren een succes want de extreme armoede is gehalveerd. Het succes van de millenniumdoelen wil de VN doorzetten met de nieuwe doelen en daarbij zijn niet alle doelen behaald waardoor nieuwe doelen noodzakelijk zijn opgesteld. (SDG Nederland, z.d.) De SDG’s worden door de Rijksoverheid vertaald naar nationaal beleid. Nederland scoort namelijk hoog op economisch vlak, rechtstaat en instituties, onderwijs en gezondheid maar blijft achter op de klimaat- en energie doelen en inkomensgelijkheid. Nederlandse campagnes, initiatieven en partnerschappen worden bevorderd en de Nederlandse gemeente kunnen een steentje bijdragen. Ook als klein initiatief kun je bezig zijn met de SDG’s om de wereld te helpen. (SDG Nederland, z.d.) In de afbeelding hieronder zijn de 17 hoofdoelen weergegeven. Onder elk doel worden ook subdoelen beschreven.

Figuur 21: Sustainable development goals

5.2 SymBIOse en de Sustainable Development goals Ook SymBIOse draagt bij aan deze SDG’s. Hieronder worden drie hoofddoelen weergegeven waar aan SymBIOse bijdraagt. De hoofddoelen zijn ruim opgezet en worden dus 71

onderverdeeld in subdoelen. Per hoofddoel worden subdoelen die voor SymBIOse toepasselijk zijn weergegeven. - Doel 12: Verantwoorde consumptie en productie - Doel 15: Leven op het land - Doel 17: Partnerschap om doelstellingen te bereiken Doel 12 wordt omschreven als; “Zorg voor duurzaam beheer en efficiënt gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Het produceren van onze goederen moeten met het oog op de groeiende wereldbevolking veel handiger: ‘meer produceren met minder’. Hieronder vallen onderwerpen zoals vervuilende energiebronnen, voedselproductie en groene levensstijl.” (SDG Nederland, z.d.) SymBIOse is bezig met duurzame productiesystemen, zoals biologische productie of biologisch dynamisch. Het verhaal van biologisch produceren vertellen ze graag door aan andere. Door hun verhaal te vertellen willen ze laten zien dat ‘het ook anders kan’ dan ‘gangbaar’. Ook proberen ze hun producten af te zetten via de korte keten. Hierdoor een korte beschrijven van de subdoelen waaraan SymBIOse voldoet: - 12.2 Efficiënte gebruik natuurlijke hulpbronnen. - 12.4 Milieuvriendelijker beheer chemicaliën gedurende de hele levenscyclus. - 12.5 Afvalproductie beperken via hergebruik. - 12.8 Informatie over bewuste ontwikkelingen, met harmonie van de natuur. (Zie voor uitgebreide beschrijving: sdgnederland.nl) Doel 15 wordt omschreven als; “bescherm, herstel en bevorder het duurzaam gebruik van ecosystemen, beheer bossen duurzaam, bestrijd woestijnvorming en landdegradatie en draai het terug en roep het verlies aan biodiversiteit een halt toe.” (SDG Nederland, z.d.) Wederom passen verschillende subdoelen bij SymBIOse zoals het bevorderen van ecosystemen en landdegradatie. Echter passen niet alle subdoelen van doel 15 bij SymBIOse. Een voorbeeld is bestreden woestijnvorming (dit soort problematiek speelt veel meer in andere landen): Hieronder een opsomming van de doelen die wel bij SymBIOse passen: - 15.3 Aangetast land en gedegradeerde bodem herstellen - 15.5 Verlies biodiversiteit een halt toe roepen - 15.9 Ecosysteem- en biodiversiteitswaarden integreren - 15.a Duurzame wijze gebruik maken ecosysteem (Zie voor uitgebreide beschrijving: sdgnederland.nl) Doel 17 wordt omschreven als; “versterk de implementatiemiddelen en revitaliseer het wereldwijd partnerschap voor duurzame ontwikkeling. Hieronder vallen de onderwerpen samenwerken en investeringen.” (SDG Nederland, z.d.) Doordat SymBIOse een samenwerkingsverband is aangegaan voldoen ze ook aan subdoelen binnen doel 17. De subdoelen binnen doel 17 zijn voornamelijk opgesteld voor ontwikkelingslanden. Wanneer je deze subdoelen vertaald naar nationaal/regionaal oftewel naar SymBIOse zijn er wel degelijk subdoelen waar SymBIOse aan voldoet: - 17.7 Overdracht ecologische technologieën - 17.14 Beleidscoherentie voor duurzame ontwikkeling - 17.16 Partnerschap voor duurzame ontwikkeling - 17.17 Netwerk partnerschap - 17.19 Voortbouwen op duurzame ontwikkelingen (Zie voor uitgebreide beschrijving: sdgnederland.nl) 72

6. Link wereldwijde voedseldialoog Wereldwijd spelen er verschillende voedselkwesties. Ook SymBIOse is misschien onbewust bezig met voedselkwesties. Hieronder worden de voedselkwesties toegelicht en wordt de rol van SymBIOse duidelijk Van gangbaar naar biologisch (dynamisch) De zes leden van SymBIOse hebben gekozen voor een biologische bedrijfsvoering. Ook is er gekozen voor biologisch dynamisch boeren waar er eigenlijk kringlooplandbouw wordt toegepast. Minister Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit benoemt kringlooplandbouw in haar visie voor de Nederlandse primaire sector. Volgens Schouten moet Nederland daar als koploper in fungeren. Leden van SymBIOse voldoen deels al aan haar wensen en zijn daarom een voorbeeld voor andere boeren. Biologisch boeren is een keuze. De overschakeling van ‘gangbaar’ naar biologisch niet makkelijk. Echter zijn de leden van SymBIOse overtuigd dat dit de toekomst is van de landbouw. Wereldwijd is er ook de discussie hoe de primaire sector vormgegeven moet worden. Biologisch is daarin steeds vaker het antwoord. Korte keten Afzetten via een korte keten is een keuze die de boeren van SymBIOse hebben gemaakt. Hun streekproducten lenen zich uitstekend voor afzet in een korte keten. Producten afzetten via de korte keten leidt tot rechtstreekse handel tussen boer en consument. Dit geeft transparantie bij de consument en lijdt tot een eerlijke prijs voor de boer. De korte keten zorgt ook voor een connectie tussen de consument en de boer waardoor feedback makkelijker gegeven kan worden. Daarbij levert het een bijdrage aan de regionale economie. (Netwerk Platteland, z.d.) Misschien nog wel belangrijker is dat de producten die SymBIOse afzet niet de hele wereld over gaan. De grondstoffen komen uit Nederland en de producten worden afgezet in Nederland. De CO2 voetafdruk is daardoor lager. Met oog op de wereldwijde klimaatveranderingen door broeikasgassen is afzet via de korte keten misschien een goede oplossing. Samenwerkingsverband SymBIOse is een samenwerkingsverband tussen zes biologische boeren. Samen willen ze aantonen dat afwijken van ‘gangbaar’ boeren, lees biologisch, een oplossing is voor veel voedselvraagstukken. Wereldwijd is er veel vraag naar samenwerkingsverbanden, vandaar dat samenwerking ook is opgenomen in de Sustainable Development Goals. Oog voor de natuur Door te produceren via biologische standaarden is er meer ruimte voor de natuur. SymBIOse vindt natuur ook erg belangrijk en wil dit graag uitstralen. Door kringlooplandbouw te gebruiken is het bodemleven verbeterd. Wereldwijd is bodemerosie een groot probleem. Door het bodemleven in leven te houden en niet zomaar heel de grond door te spitten wordt bodemerosie voorkomen.

73

7. Literatuurlijst 000. (sd). Wat kost een website gemiddeld? Kosten website laten bouwen. Opgeroepen op November 1, 2018, van 000: https://000.nl/kosten-website-laten-bouwen/ Alblasserwaard. (sd). Opgeroepen op 9 25, 2018, van https://www.plaatsfids.nl/alblasserwaard De Steven. (2018, oktober 29). Visie-, missie- en strategieontwikkeling: training en coaching. Opgehaald van De Steven: https://www.desteven.nl/leiderschapsontwikkeling/visie-en-strategie Drechtsteden. (sd). Opgeroepen op september 25, 2018, van https://www.plaatsengids.nl/drechtsteden Heijnigen, A. (2018, oktober 29). DENKPLAATS partner in samenwerkingsvraagstukken. Opgehaald van DENKPLAATS: http://www.denkplaats.nl/samenwerkingsvraagstukken.php Home. (sd). Opgeroepen op 9 25, 2018, van https://secure.giessenlanden.nl/home Landwinkel. (sd). Landwinkel. Opgeroepen op september 26, 2018, van https://landlust.landwinkel.nl/ Landwinkel. (sd). Over Landwinkel. Opgeroepen op september 26, 2018, van https://landwinkel.nl/over-landwinkel/ Molenwaard. (2018, augustus 13). Opgeroepen op September 25, 2018, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Molenwaard Netwerk Platteland. (sd). Nieuws. Opgeroepen op oktober 28, 2018, van https://netwerkplatteland.nl/krachtigerkorte-ketens Noordeloos. (sd). Noordeloos. Opgeroepen op 9 25, 2018, van https://www.plaatsengids.nl/noordeloos P2. (2018, oktober 29). Diensten. Opgehaald van P2: https://www.p2.nl/diensten/ Schuurmans, E. (2016, augustus 29). In 5 stappen een praktische stakeholderanalyse. Opgeroepen op september 24, 2018, van http://www.leanenkwaliteit.nl/blog/5-stappen-praktische-stakeholderanalyse/ SDG Nederland. (sd). Dit zijn de 17 doelen. Opgeroepen op oktober 28, 2018, van http://www.sdgnederland.nl/sdgs2/ Staatsbosbeheer. (sd). Groene Hart - Alblasserwaard. Opgeroepen op September 25, 2018, van https://www.staatsbosbeheer.nl/Natuurgebieden/groene-hart-alblasserwaard Stakeholderanalyse. (sd). Opgeroepen op september 24, 2018, van http://www.deinnovator.nl/tools/stakeholderanalyse WordPress. (sd). Maak een website die bij je past. Opgeroepen op November 1, 2018, van WordPress.com: https://nl.wordpress.com/create/?utm_source=adwords&utm_medium=cpc&keyword=wordpress%20websi te&creative=271087562822&campaignid=664674363&adgroupid=58296891351&matchtype=e&device=c&n etwork=g&sgmt=gb&utm_source=adwords&utm_campaign=Google_WPcom_Search_Bran www.top-koeriers.nl. (z.d.). tarieven. Opgeroepen op oktober 11, 2018, van www.top-koeriers.nl: https://www.topkoeriers.nl/overige/tarieven/

74

Life Enjoy

" Life is not a problem to be solved but a reality to be experienced! "

Get in touch

Social

© Copyright 2013 - 2020 TIXPDF.COM - All rights reserved.