GENERIEKE STUDIEVAARDIGHEDENSET VOOR DOORSTROOM MBO-HBO


1 GENERIEKE STUDIEVAARDIGHEDENSET VOOR DOORSTROOM MBO-HBO 12 GENERIEKE STUDIEVAARDIGHEDENSET VOOR DOORSTROOM MBO-HBO Illustraties: Maurice Mameli, stu...
Author:  Fanny Vink

0 downloads 24 Views 463KB Size

Recommend Documents


No documents


GENERIEKE STUDIEVAARDIGHEDENSET VOOR DOORSTROOM MBO-HBO

1

Maurice Mameli, student Multimedia Design, Alfa-college Illustraties: 2

Vormgeving: Jurjen Heegstra, www.heegstra-partners.nl

GENERIEKE STUDIEVAARDIGHEDENSET VOOR DOORSTROOM MBO-HBO In opdracht van de convenantpartners Succesvolle doorstroom mbo-hbo Noord-Nederland: • Hanzehogeschool Groningen, • Hogeschool Van Hall Larenstein, • NHL Stenden Hogeschool, • Alfa-college, • Terra / OGN, • Drenthe College, • Friesland College, • ROC Friese Poort, • Noorderpoort, • Nordwin College, • ROC Menso Alting. Projectleider: Agnes Meijer, Hanzehogeschool Groningen Auteurs:

• Ankie de Haas, docent Welzijn, NHL Stenden Hogeschool • Annet Bek,  beleidsmedewerker Onderwijs & Kwaliteitszorg, ROC Friese Poort • Boelo Blokzijl, directiesecretaris, Alfa-college



• Ingeborg Wiegman, onderwijskundige, ROC Friese Poort • Jan Harbers, projectleider het Groene Lyceum, Terra • Jeanet Schuring,  adviseur / beleidsmedewerker Aansluiting, Hanzehogeschool Groningen • Mariëtte de Jong,  stafmedewerker Onderwijs, Kwaliteitszorg en Innovatie, Noorderpoort • Marije Nieuwenhuizen,  docent Communicatie Diermanagement, Hogeschool Van Hall Larenstein • Wytske Kater, docent en coördinator voorlichting, Academie  voor Sociale Studies, Hanzehogeschool Groningen

Eindredactie: Jan Harbers en Jeanet Schuring Trefwoorden: Studievaardigheden, didactische tips, doorstroomprogramma

IN HET KADER VAN HET CONVENANT SUCCESVOLLE DOORSTROOM MBO-HBO NOORD-NEDERLAND 3

Inhoud van de set generieke studievaardigheden schematisch weergegeven

Studievaardigheden + Didactische tips

Visie

Waar staan we?

• inventarisatie situatie • benoemen verbeterpunten

Implementatie

Inhoud

• verantwoording

1. plannen en zelfstandig werken 2. teksten lezen en leren 3. informatie zoeken en verwerken 4. presenteren 5. verslagen maken 6. onderzoeken 7. reflecteren 8. analyseren 9. samenwerken 10. ICT inzetten

4

1 Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1 Aanleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2 Visie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Doel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4 Verantwoording . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.5 Leeswijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6 6 6 6 6 6

2 Studievaardigheden . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1 Aanbevelingen en tips . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 De studievaardigheden . . . . . . . . . . . . . . . 1. plannen en zelfstandig werken . . . . . . . 2. teksten lezen en leren . . . . . . . . . . . . 3. informatie zoeken en verwerken . . . . . . 4. presenteren . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. verslagen maken . . . . . . . . . . . . . . . . 6. onderzoeken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. reflecteren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. analyseren . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9. samenwerken . . . . . . . . . . . . . . . . . 10. ICT inzetten . . . . . . . . . . . . . . . . . .

8 8 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28

3 3.1 3.2 3.3

Waar staan we? Vragen die ertoe doen . . . . Vragen voor het mbo . . . . . . . . . . . . . . . . Vragen voor het hbo . . . . . . . . . . . . . . . . Communicatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

30 30 30 31

4 Implementatie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1 Implementatie studievaardigheden . . . . . . . 4.2 Opzetten van een doorstroomtraject . . . . . .

32 32 32

5 Nuttige bronnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1 Aanbevolen literatuur . . . . . . . . . . . . . . . 5.2 Aanbevolen websites . . . . . . . . . . . . . . . .

33 33 34 5

Inleiding Hoofdstuk 1

1.1 Aanleiding De aangescherpte regelgeving voor doorstroom mbo-hbo (Wet Kwaliteit in Verscheidenheid, 2013) heeft geleid tot een convenant tussen alle mbo- en hbo-instellingen in Noord-Nederland. Vanuit dit convenant is een set generieke studievaardigheden ontwikkeld ten behoeve van docenten, teamleiders en studieloopbaanbegeleiders in mbo en hbo die te maken hebben met doorstroom van studenten. De beschreven studievaardigheden zijn voor alle studierichtingen relevant en eigenlijk zijn zij niet alleen voor de doorstroom, maar in het héle mbo en hbo van belang. Binnen een specifieke opleiding kan op basis van deze generieke set maatwerk geboden worden. De studievaardighedenset voorziet niet in een concrete lessenreeks waarin studievaardigheden worden getraind. Wel is er bij deze set een SharePoint waarvan materiaal geüpload en waarop materiaal gedownload kan worden. Het gaat dan met name om opdrachten, formats, eisen, beoordelingscriteria enzovoort. De set sluit aan bij de producten die ontwikkeld zijn door andere werkgroepen in het kader van de samenwerking mbo-hbo in Noord-Nederland. 1.2 Visie Door ervaring op te doen met hbo-leren krijgt een mbostudent inzicht in de eigen ontwikkelpunten en mogelijkheden om een succesvolle hbo’er te worden. Het ontwikkelen van de vereiste studievaardigheden is een blijvende verantwoordelijkheid van mbo en hbo samen. Het vindt bij voorkeur plaats binnen de onderwijsprogramma´s van zowel het mbo als het hbo. De ontwikkeling van studievaardigheden is effectiever wanneer deze geïntegreerd in het curriculum plaatsvindt.

1.3 Doel Doel van deze set is te komen tot implementatie van en blijvende aandacht voor het ontwikkelen van studievaardigheden die bijdragen aan een succesvolle doorstroom. De generieke studievaardighedenset bevat informatie: • over studievaardigheden en bijbehorende tools die mboen hbo-docenten kunnen in­zet­ten om bij studenten die doorstromen de vereiste studievaardigheden te ontwikkelen; • die kan bijdragen aan het implementeren van en werken aan de ontwikkeling van studievaardigheden binnen het mbo en hbo (propedeusejaar) ten behoeve van door­ stromende studenten.

verschillen tussen mbo en hbo en het beoogde resultaat beschreven. Elke studievaardigheid wordt opgesplitst in deelvaardigheden en ook het daarbij te ontwikkelen gedrag wordt beschreven. Verder worden per studievaardigheid ideeën aangereikt voor het ontwikkelen van de vaardigheden binnen het onderwijs. Deze zullen niet volledig zijn, maar zijn bedoeld om te inspireren. Voor concrete uitwerkingen van ideeën wordt verwezen naar de bestanden op SharePoint behorend bij deze studievaardighedenset. Hoe en in welke mate er aan het ontwikkelen van studievaardigheden wordt gewerkt en waar met name de hiaten zitten zal per opleiding (mbo en hbo) verschillen. Hoofdstuk 3 reikt vragen en tools aan waarmee een docent of liever nog een opleidingsteam kan bepalen wat de stand van zaken is. Daarmee wordt duidelijker wat er moet gebeuren. Hoofdstuk 4 geeft handreikingen voor het duurzaam implementeren en toepassen van de studievaardigheden. Er worden op SharePoint enkele voorbeelden beschreven van het ontwikkelen van studievaardigheden binnen reeds bestaande samenwerkingsverbanden tussen mbo- en hboopleidingen. Tot slot zijn in hoofdstuk 5 relevante literatuur en websites weergegeven.

1.4 Verantwoording Er is veel (internationaal) onderzoek verricht naar factoren die van belang zijn voor studiesucces in het hoger onderwijs. Uit dit onderzoek blijkt dat studievaardigheid een relevante factor is voor studiesucces. Studievaardigheid wordt in diverse onderzoeken nader uitgewerkt in deelvaardigheden. In de masterthesis Studievaardig naar het hbo1 heeft Jan Harbers literatuuronderzoek gekoppeld aan ervaringen van hbo-studenten afkomstig uit het mbo. Dit leverde een lijst met generieke studievaardigheden op. Deze lijst en vergelijkbare lijsten die binnen het LICA (Landelijk Informatie- en expertiseCentrum Aansluiting hbo)2 worden gehanteerd, vertoonden grote overeenkomsten. Combinatie van deze lijsten heeft uiteindelijk geresulteerd in deze set met tien studievaardigheden.

Harbers, J. (2013). Studievaardig naar het hbo. Ontwikkeling van studievaardigheden op het Groene Lyceum (masterthesis). Zwolle: Hogeschool Windesheim 2 http://www.lica.nl/index.php/Lica-documenten 1

1.5 Leeswijzer In hoofdstuk 2 worden de tien studievaardigheden van deze generieke set uitgewerkt. Per studievaardigheid worden de 6

7

Studievaardigheden Hoofdstuk 2

In paragraaf 2.1 wordt een aantal aanbevelingen en didactische tips gegeven voor het werken aan de ontwikkeling van studievaardigheden in het onderwijs. Het gaat hierbij zowel om het onderwijs in het mbo als in het hbo. Vervolgens wordt in paragraaf 2.2 de set met de volgende tien studievaardigheden verder uitgewerkt: 1. plannen en zelfstandig werken 2. teksten lezen en leren 3. informatie zoeken en verwerken 4. presenteren 5. verslagen maken 6. onderzoeken 7. reflecteren 8. analyseren 9. samenwerken 10. ICT inzetten Er is een PowerPoint en een filmpje beschikbaar waarmee de studievaardigheden bij de mbo-studenten geïntroduceerd kunnen worden. Deze zijn te vinden op SharePoint. 2.1 Aanbevelingen en tips Voor een goede ontwikkeling van de studievaardigheden is het van belang dat: • hbo-docenten op de hoogte zijn van de werkwijze in het mbo en omgekeerd; • studenten van het mbo ervaring opdoen in het hbo (meeloopdagen e.d.); • het ontwikkelen van studievaardigheden plaatsvindt in een doorlopende leerlijn mbo-hbo; • het ontwikkelen van studievaardigheden plaatsvindt binnen het onderwijsprogramma, dus niet in een aparte cursus.

Onderstaande tips kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van de in deze set genoemde studievaardigheden: • Laat de student zelftests maken waarin studievaardig­ heden een rol spelen; • Maak gebruik van resultaten van tevredenheidsonderzoeken onder oud-mbo-studenten; • Zorg ervoor dat alle teamleden kennisnemen van de tips voor individuele docenten (paragraaf 2.2); • Preach what you teach; • Neem alle vaardigheden op in de doorlopende leerlijn van de opleiding; • Onderken de samenhang tussen de verschillende vaardigheden en probeer de vaardigheden verbindend te implementeren in het studieprogramma; • Organiseer bijscholing en studiedagen over alle vaardigheden die aandacht behoeven bij de (vak)docenten; • Bepaal welke rol het keuzedeel (mbo) kan vervullen bij het implementeren van de studievaardigheden. 2.2 De studievaardigheden De tien studievaardigheden zijn nader beschreven en uitgewerkt in deelvaardigheden en bijbehorend gedrag. Deze uitwerking is een hulpmiddel om meer inzicht te krijgen en niet bedoeld als afvinklijst. Zowel voor de deelvaardigheden als voor de verschillende studievaardigheden geldt dat het geheel meer is dan de som der delen. Er wordt daarom ook aandacht besteed aan het verschil tussen mbo en hbo en benoemd wat het beoogde resultaat is. Per studievaardigheid worden tips gegeven. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen tips voor individuele docenten en voor teams / opleidingen. Voor de gebruikte terminologie is zowel naar het mbo als naar het hbo gekeken. De tips zijn bedoeld om te inspireren. 8

1

2

Plannen en zelfstandig werken

6

4

Informatie zoeken en verwerken

Teksten lezen en leren

7

Onderzoeken

9

3

8

Reflecteren

5

Presenteren

9

Analyseren

Verslagen maken

10

Samenwerken

ICT inzetten

Verschil hbo met mbo

Resultaat

Deelvaardigheden /  technieken

Gedrag

• hoger tempo

• student draagt verant­ woordelijkheid voor eigen activiteiten en studie

verantwoordelijkheid nemen

draagt verantwoorde­lijk­ heid voor resultaten van eigen werk en studie

• student toont initiatief, heeft eigen ideeën, maakt planning

taken inventariseren

zoekt uit wat er gedaan moet worden

reële tijdplanning maken voor korte en langere termijn in juiste volgorde

maakt weekplanningen en langere termijn­planning

deadlines en resultaten opnemen

neemt in planning op wanneer iets af moet zijn

• Bied ondersteunende hulpmiddelen zoals checklists, formats, stappenplannen, logboek en urenregistratie aan.

planning nakomen

houdt zich aan de plan­ ning, werkt planning in juiste volgorde af en meldt wanneer iets niet lukt

• Hanteer duidelijke deadlines, beloon tijdig inleveren en verbind consequenties aan het overschrijden van de deadline.

• grotere zelfstandigheid • hogere mate van verantwoordelijkheid

• minder begeleiding • pro-actief werken • interactie docent – student • andere begeleidings­ vormen • andere toetsomgeving • open opdrachten

• student levert prestaties en producten die voldoen aan de gestelde eisen • student komt afspraken na en reageert op vragen • student is actief in de les, geeft eigen invulling aan taken en heeft hoge verwachtingen van de docent

Aan de slag als team / opleiding

• Besteed in de lessen expliciet aandacht aan plannen en zelf­standig werken, sluit aan op het niveau van de studenten en pas de mate van sturing erop aan.

• Breng in kaart wat er in het curriculum al gebeurt op het gebied van plannen en zelfstandig werken (in welk leerjaar, in welke lessen, hoeveel lestijd, op welk wijze, welke aanpak).

• Laat studenten eigen ervaringen met plannen en zelfstan­ dig werken uitwisselen en maak daar een leermoment van.

probleemoplossend werken

toont probleemoplossend vermogen

adequaat reageren bij onduidelijkheden

wacht niet af maar neemt initiatief bij onduidelijkheden

improviseren

past planning zo nodig aan

uitzoeken wat niet duidelijk is

formuleert vragen en zoekt bronnen in geval van onduidelijkheden

• Leer studenten zowel individueel als gezamenlijk plannen en zelfstandig werken. • Leer studenten plannen voor de korte en langere termijn.

10

• Bespreek de gewenste situatie en maak afspraken over: • de gewenste begeleiding bij en tijdsinvestering in leren plannen en zelfstandig werken; • de wijze waarop de studievaardigheden kunnen worden ingebed in het curriculum. Denk daarbij aan plannen (toepassen en oefenen) tijdens de reguliere lessen, in stages en in projecten, en de monitoring erop tijdens de studieloopbaanbegeleiding; • gebruik van dezelfde formats en begrippen; • fasering tijdens de opleiding in de mate van sturing in de lessen: van docentgestuurd via gedeelde sturing naar studentgestuurd en van kleine, meer gestruc­tureerde opdrachten naar grotere, open opdrachten; • het tijdig aanleveren door de opleiding van informatie die de student nodig heeft om te kunnen plannen, zoals lesroosters, toetsroosters en inleverdata.

1

Plannen en zelfstandig werken

• weinig begeleiding bui­ten lessen, weinig ver­plich­ tingen en controle

Aan de slag als individuele docent

11

Verschil hbo met mbo • hoger (leer)tempo • • • •

• student kan zich de inhoud van grote grotere omvang leer­taken hoeveelheden tekst zelfstandig eigen maken langere en abstractere teksten • student kan Engelse (vak)literatuur lezen Engelse (vak)literatuur • student kan algemene veel begrippen in korte tijd regels toepassen op specifieke situaties en veel informatie in korte tijd verschijnselen verklaren

• veel lezen

Aan de slag als individuele docent

Deelvaardigheden /  technieken

Gedrag

grote hoeveelheid stof bestuderen

bestudeert meerdere hoofd­ stukken of boeken voor toets / tentamen / examen

Engelse teksten begrijpen (anders dan bij het vak Engels)

leest Engelse (vak)litera­tuur

hoofd- en bijzaken onder­ scheiden

markeert of onderstreept hoofzaken in teksten

samenvatten

maakt heldere samen­ vatting van een tekst

• Laat studenten wennen aan véél lezen en ga na of ze de teksten begrijpen. • Besteed expliciet aandacht aan teksten leren lezen. • Sta stil bij en laat oefenen met het toepassen van verschillende leesstrategieën (oriënterend, zoekend, begrijpend, analytisch en herhalend) voor efficiënt lezen. • Introduceer regelmatig nieuwe begrippen die zich in de lessen/ teksten aandienen (eventueel m.b.v. mindmappen voor minder talige studenten). • Maak studenten ervan bewust dat begrippen en abstracties van belang zijn om effectief en efficiënt te kunnen werken in de praktijk.

• ander taalgebruik door docenten en in studie­ materialen

• Start ook lessen vanuit begrippen in plaats van vanuit praktijk­ problemen en laat studenten daar praktijkvoorbeelden bij zoeken.

• andere toetsomgeving

• Oefen met het maken van samenvattingen. Dit kan ook via mindmappen. • Zoek teksten die qua omvang of inhoud uitdaging geven richting hbo. • Laat studenten met elkaar een leesplanning maken voor een boek, laat deze uit­voeren en bespreek de ervaringen. • Neem inzichtvragen op in toetsen en besteed hier aandacht aan bij het nabespreken.

2

Teksten lezen en leren



Resultaat

12

13

• Gebruik zelf regelmatig abstracties en begrippen, zodat studenten hieraan kunnen wennen. • Differentieer binnen de lessen. Geef studenten die het hbo mogelijk aankunnen bijvoorbeeld moeilijker teksten om te oefenen of abstractere feedback bij toetsen. Aan de slag als team / opleiding • Maak afspraken in het team over de hoeveelheid literatuur per vak die gebruikt wordt voor de toetsen en wie daar voor verantwoordelijk is. • Maak als opleidingsteam integraal afspraken over de wijze waarop de studie­vaardig­heid gestimuleerd en geïmplementeerd wordt in de lessen (bijvoorbeeld hoe­ veel literatuur per vak, toenemend gebruik van abstracte begrippen en denken van theorie naar praktijk). • Besteed aandacht aan teksten lezen en leren tijdens een proefstudeerdag.

Verschil hbo met mbo

Resultaat

Deelvaardigheden /  technieken

Gedrag

• abstracter

• student zoekt, selecteert en analyseert informatie t.b.v. studie

simultaan luisteren en schrijven

maakt aantekeningen tijdens uitleg

informatiebronnen gebruiken

gebruikt en vergelijkt informatie van internet, boeken, personen e.d.

waarderen van informatie­ bronnen

schat de betrouwbaar­heid van bronnen in

onderzoeksvragen opstellen

bedenkt en formuleert vooraf wat hij wil weten

hoofd- en bijzaken onder­ scheiden

onderzoekt eerst hoofden dan bijzaken

selecteren van relevante informatie

haalt belangrijke informatie uit gesprekken, lessen, discussies e.d.

ordenen van informatie

ordent informatie op basis van relevantie, samenhang en betrouwbaarheid

• grotere opdrachten

Aan de slag als team / opleiding

• Geef opdrachten waarbij bronnen gebruikt en verantwoord moeten worden.

• Maak afspraken over de wijze waarop bronvermelding plaats moet vinden (bijvoorbeeld APA-normen) en pas deze consequent toe in de gehele opleiding.

• Leer studenten hoe en waar ze actuele informatie kunnen zoeken, bijvoorbeeld via Google Scholar en de mediatheek. • Leer studenten hoe ze de betrouwbaarheid van bronnen en informatie kunnen beoordelen. • Leer studenten hoe zij op correcte wijze naar literatuur moeten verwijzen, zowel in de tekst als in de literatuurlijst. • Maak studenten bewust van de verwerkingsmogelijkheden van bronnen, zoals citeren en ontlenen aan. • Leer studenten verschillende manieren van informatieverwerking zoals ordenen en het maken van een schrijfplan. • Stuur in opdrachten aan op verschillende eindproducten zoals een presentatie, rapport of artikel.

3

Informatie zoeken en verwerken

• toepassing in verschillende • student kan transfer bredere contexten maken, kennis explici­ teren en generaliseren • deductief i.p.v. inductief

Aan de slag als individuele docent

14

15

• Bespreek in het team hoe, wanneer en op welke wijze brongebruik opgenomen wordt in het onderwijsprogramma.

Verschil hbo met mbo

Resultaat

Deelvaardigheden /  technieken

Gedrag

Aan de slag als individuele docent

Aan de slag als team / opleiding

• complexere onderwerpen

• student kan helder formuleren en daarin aansluiten bij de doelgroep

bepalen van en verdiepen in de doelgroep

stemt af op het publiek

• Maak samen met de student / groep een beoordelings­ formulier voor een presentatie ten behoeve van bijvoor­ beeld de manager van een stagebedrijf.

• Neem toetsen in de vorm van een presentatie op in het curriculum, maar waak voor overkill.

doel vaststellen

bepaalt het doel van de presentatie

• Laat studenten presenteren met behulp van verschillende media en ondersteunende middelen.

inhoud en opbouw kiezen

kiest duidelijke opbouw en brengt deze aan

• Laat studenten elkaar feedback geven.

correcte en passende taal gebruiken

gebruikt correct Neder­ lands en stemt taal­ge­bruik af op de doel­groep

hulpmiddelen inzetten

maakt effectief gebruik van hulpmiddelen (b.v. PowerPoint, Prezi, poster, flyer)

• taalgebruik • studiemateriaal

• student kan argumen­teren en abstract denken

goede lichaamshouding aannemen

let op de juiste lichaams­ houding

omgaan met reacties

neemt reacties van het publiek waar, maakt contact, beantwoordt vragen

omgaan met feedback

kan feedback ontvangen en kan mede­studenten feedback geven op presentaties

• Laat studenten aangeven waar ze feedback op willen hebben. • Oefen met korte, zakelijke presentaties. • Geef als docent het goede voorbeeld door af en toe zelf een presentatie te geven. • Vraag studenten bij een presentatie elk één kritische vraag te formuleren. Deze kan daarna worden besproken en van feedback voorzien.

4

Presenteren

• student kan transfer maken, kennis explici­te­ren en generaliseren

16

17

• Laat studenten voldoende oefenen met presenteren zonder dat er een beoordeling aan gekoppeld is. • Onderzoek of tijdens de stage een presentatie op school en / of op het stageadres mogelijk is. • Betrek mensen uit het werkveld bij de presentatie.

Verschil hbo met mbo

Resultaat

Deelvaardigheden /  technieken

Gedrag

• uitgebreider pakket van eisen

• student kan verzamelde infor­­matie weergeven en over verrichte (onderzoeks-)activiteiten rapporteren

verslagen / werkstukken maken

maakt verslagen met een lengte van meerdere pagina’s

opbouw en vormgeving verzorgen

houdt zich aan richtlijnen voor opbouw en zorgt voor passende en aan­trekkelijke vormgeving

• grotere verslagen /  werkstukken • grotere zelfstandigheid • deductief denken

• student kan transfer maken, kennis explici­ teren en generaliseren

Aan de slag als team / opleiding

• Screen met studenten artikelen op argumenten.

• Combineer verslaglegging met en integreer het in andere vakken.

• Laat studenten een onderzoeksverslag lezen en bekijk de opbouw, onderbouwing en context.

correct taalgebruik bezigen

gebruikt correct Neder­lands

effectief taalgebruik kiezen

formuleert bondig en vlot, afgestemd op de doelgroep

bronvermelding opnemen

geeft volledige bron­ vermelding volgens richt­ lijnen

• Leg regelmatig een link naar andere vakken, lessen en beroepen op micro-, meso- en macroniveau. • Geef studenten voorbeeldverslagen en laat de inhoud onder­bouwen vanuit de theorie. • Leer studenten kernachtig schrijven.

• Stel als team beoordelingscriteria voor verslaglegging op en pas deze toe met een toenemende moeilijkheidsgraad. • Neem in de beoordelingscriteria onderdelen op als onder­ bouwing en argumentatie. • Leer studenten raamwerken aan op basis waarvan ze verslagen kunnen maken en leer ze eruit kiezen. • Neem in een doorstroomprogramma onderbouwing, argumentatie en contextueel denken op als belangrijke aspecten bij verslaglegging. • Laat tijdens een proefstudeerdag studenten in drie zinnen een samenvatting schrijven van een presentatie, waarbij de beste wint.

5

Verslagen maken

• (veel) vakliteratuur gebruiken

• student kan argumen­te­ ren en abstract denken

Aan de slag als individuele docent

18

19

Verschil hbo met mbo

Resultaat

Deelvaardigheden /  technieken

Gedrag

• abstracter

• student stelt zich onderzoekend op en kan systematisch onderzoek uitvoeren

onderzoeksvragen stellen

formuleert onderzoeks­ vragen en daarvan afgeleide deelvragen

onderzoeksplan maken

stelt passend en volledig onderzoeksplan met bijbehorende tijds­planning op

• grotere onderzoeken • complexere opdrachten • grotere zelfstandigheid • pro-actief werken • deductief i.p.v. inductief

• student kan argumenteren en abstract denken

literatuuronderzoek doen

raadpleegt en vergelijkt verschillende voor het onder­­zoek relevante bronnen

Aan de slag als team / opleiding

• Leer studenten twijfelen over geleerde kennis, bijvoorbeeld door verschillende onderzoeksresultaten te laten zien bij eenzelfde probleem.

• Maak van de onderzoekslijn een doorlopende leerlijn in het onderwijs, waarbij gaandeweg een onderzoekende houding wordt aangeleerd.

• Maak studenten nieuwsgierig door vragen te stellen over leuke onderzoeksuitkomsten. Maak bijvoorbeeld gebruik van het tijdschrift Quest.

• Bied studenten die goed presteren een gedifferentieerd programma aan waarin ze onderzoeksvaardigheden kunnen aanleren.

• Noem de bronnen bij het lesgeven en stel deze ter discussie.

• Gebruik onderzoek als centrale lijn in een keuzedeel.

• Neem de tijd voor het beschrijven van de context, voordat de student een onderzoeksvraag gaat formuleren.

• Laat studenten tijdens het proefstuderen een klein kwantitatief onderzoek doen en hun bevindingen presenteren.

onderzoeken

verzamelt correct en systematisch data

• Inventariseer waar de student in de stage tegenaan loopt en laat de student de context uitwerken met behulp van de vragen wie, wat, waar, wanneer (de 4 w’s) en hoe. Laat de student de uitkomsten analyseren.

rapporteren

rapporteert over de onder­ zoekswijze en resultaten

• Bespreek problemen en relateer ze aan meerdere niveaus: micro, meso en macro.

concluderen

trekt logische conclusies die antwoord geven op de onderzoeksvraag

evalueren

reflecteert op het onder­ zoek, bediscussieert resultaten en geeft aan­ bevelingen voor vervolg­ onderzoek

• Laat de klas op zoek gaan naar betrouwbare bronnen over een thema dat de studenten boeit, laat hierover stellingen maken en discussieer met elkaar, waarbij de gebruikte argumenten uitsluitend uit bronnen gehaald mogen worden. • Bespreek een klein en interessant onderzoeksverslag en licht aan de hand daarvan de begrippen onderzoeksplan, onderzoeksfasen, methodiek en rapportage toe. • Geef een mediatheektraining ‘betrouwbare bronnen zoeken’.

6

Onderzoeken

• onderbouwen en beargumenteren van de aanpak en de oplossing van opdrachten of problemen

• student kan algemene regels toepassen op specifieke situaties en verschijnselen verklaren

Aan de slag als individuele docent

20

21

Verschil hbo met mbo

Resultaat

• abstracter / meer diepgang • student reflecteert vanuit een professionele basishouding op eigen • grotere opdrachten gedrag en behaalde resultaten • grotere zelfstandigheid • pro-actief werken • sociaal-culturele context

• student kan verschil­ len­de reflectiemodellen toepassen

Gedrag

ontwikkelen zelfinzicht

kijkt kritisch naar zichzelf en formuleert realistische ambities

Aan de slag als individuele docent

Aan de slag als team / opleiding

• Onderken de verschillende reflectiemodellen en beslis welk model zinvol is in een bepaalde situatie.

• Organiseer een studiedag voor docenten over reflecteren.

• Leg altijd uit wat onder reflecteren wordt verstaan en wat het doel is van een reflectieopdracht.

ontwikkelen bewustzijn van eigen gedrag

is zich bewust van eigen rol en verantwoordelijk­ heden en geeft sturing aan zijn ontwikkelproces

reflecteren op resultaat

bepaalt of resultaten voldoen aan de eisen

• Laat studenten hun reflectie onderbouwen met praktische voorbeelden en ervaringen.

reflecteren op proces

bepaalt wat goed ging en wat beter kan

• Maak een koppeling tussen de uitkomsten van de reflectie en nieuwe leerdoelen of opdrachten.

reflecteren op leerpunten

bepaalt wat een volgende keer beter kan en hoe dat te realiseren

• Gebruik spellen op het gebied van reflecteren, die het oefenen ondersteunen.

• Maak kleine afgebakende reflectieopdrachten waarbij studenten stap voor stap leren reflecteren (individueel of als groep).

7

Reflecteren

• toepassing in verschil­len­ de bredere con­texten

• student is zich bewust van eigen zingeving en interesse

Deelvaardigheden /  technieken

22

23

• Maak afspraken over de inzet van zelftests (zie hoofdstuk 5) voor het reflecterend vermogen.

Verschil hbo met mbo

Resultaat

Deelvaardigheden /  technieken

Gedrag

• abstracter

• student kan informatie systematisch en correct analyseren

verband leggen tussen theorie en praktijk

legt verband tussen theorie en praktijk

probleem definiëren

stelt vooraf probleem of vraag vast

informatie vergelijken en verbanden leggen

vergelijkt en verbindt informatie uit verschillen­ de bronnen

informatie beoordelen

bepaalt of informatie volledig en betrouwbaar is en onderscheidt hoofden bijzaken

• theoretischer • deductief i.p.v. inductief • transfer van kennis

• student kan argumen­ teren en abstract denken

feiten en meningen onderscheiden

let erop of het om meningen of feiten gaat

conclusies trekken

trekt logische conclusies uit verzamelde informatie

Aan de slag als team / opleiding

• Gebruik bij het bespreken van problemen in de les verschillende analysemethoden zoals brainstormen, de 4 w’s (wie, wat, waar, wanneer), de vraag hoe, de vraag naar de gevolgen, de 3 m-niveaus (micro, meso en macro), de STARR(T)methode (Situatie, Taak, Actie, Resultaat, Reflectie, (Transfer)), een spinnenweb of een mindmap.

• Maak afspraken over waar welke analysemethoden ingezet worden.

• Leer studenten zelf analysemethoden inzetten bij het werken aan opdrachten. • Stimuleer zorgvuldige verkenning van het probleem alvorens met oplossingen te komen. • Wees minder sturend bij het verstrekken van opdrachten. • Maak bij complexe situaties samen een mindmap waardoor samenhang in de analyse duidelijk wordt. • Leer studenten verbanden leggen tussen praktijk en theoretische kaders.

8

Analyseren

• onderbouwen en beargumenteren van de aanpak en de oplossing van opdrachten of problemen

• student kan algemene regels toepassen op specifieke situaties en verschijnselen verklaren

Aan de slag als individuele docent

24

25

• Geef in het curriculum ruimte voor deductief (leren) denken. • Stimuleer samenwerking tussen het vak Nederlands, de praktijk en kennisvakken.

Verschil hbo met mbo • grotere opdrachten • langere looptijden • minder begeleiding • pro-actief werken • sociaal-culturele context

• student kan effectief samen met anderen aan opdrachten werken en tot goede resultaten komen. • student toont initiatief, heeft eigen ideeën, maakt planning

Deelvaardigheden / technieken

Gedrag

Aan de slag als individuele docent

Aan de slag als team / opleiding

heldere doelen en stappen formuleren

zorgt voor passend doel en werk­ plan en zorgt dat deze voor iedereen helder zijn

• Leer studenten samenwerken door bijvoorbeeld te werken met een taakverdeling in de groep, het bijhouden van een logboek en het reflecteren op het (samenwerkings)proces.

• Breng in beeld wat er op dit moment gebeurt qua ontwikkelen van de vaardigheid samenwerken.

werkafspraken maken en naleven

maakt werkafspraken en zorgt dat deze nageleefd worden

taken verdelen

zorgt voor heldere taakverdeling

systematisch werken

bewaakt taakverdeling, planning en deadlines

inspelen op kansen en bedreigingen

stelt kansen en bedreigingen vast en speelt hierop in

creativiteit met realiteitszin combineren

is creatief en realistisch bij het aandragen van bruikbare oplossingen

openstaan voor inbreng van anderen

luistert naar anderen en staat open voor hun inbreng

eigen ideeën inbrengen

brengt eigen ideeën in

meningsverschillen en problemen oplossen in de groep

draagt effectief bij aan het omgaan met meningsverschillen en het oplossen van problemen binnen de groep

bijdragen aan goede sfeer in groep

toont belangstelling voor andere groepsleden

inzetten feedback

geeft en ontvangt feedback

gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen voor proces en resultaat

neemt verantwoordelijkheid voor proces en resultaat en spreekt ook anderen daarop aan

• Stimuleer samenwerking door gerichte opdrachten, door de inrichting van het lokaal, het variëren met groepsgrootte, het beoordelen van de samenwerking als onderdeel van de totaalbeoordeling of door in de beoordeling punten in plaats van een cijfer toe te kennen, die de studenten in hun groep moeten verdelen waardoor iedereen een (mogelijk verschillend) individueel cijfer krijgt. • Besteed in de les aandacht aan feedback geven gericht op de samenwerking.

9

Samenwerken

• toepassing in verschil­len­de bredere contexten

Resultaat

26

27

• Maak afspraken over de rollen en bijbehorende termen (voorzitter, tijdbewaker e.d.) die de opleiding bij groepswerk hanteert. • Maak een opbouw van kleine naar grote groepsopdrachten en verdeel deze over de opleiding.

Verschil hbo met mbo

Resultaat

Deelvaardigheden /   technieken

Gedrag

• hoger tempo

• student toont initiatief

• grotere zelfstandigheid

• student heeft eigen ideeën

inzetten communicatie / sociale media

kiest passende media en zet deze actief in

gebruiken Elektronische Leeromgeving (ELO)

kent de mogelijkheden van de ELO en benut deze effectief

gebruiken Word

werkt effectief met af­ beel­dingen, voet­tek­sten, pagina­nummers, opmaak

gebruiken PowerPoint of Prezi

werkt effectief met afbeeldingen, animaties

gebruiken Excel

werkt met grafieken en voert berekeningen uit

zoeken op internet

maakt effectief gebruik van zoek­commando’s

• pro-actief werken

Aan de slag als team / opleiding

• Integreer het gebruik van ELO (elektronische leeromgeving) binnen de lessen/het onderwijs.

• Formuleer een gezamenlijke visie op de inzet van ICT binnen het onderwijs.

• Leer studenten werken met verschillende ICT-toepassingen zoals MS-office, social media, Google Scholar en ICTprogramma’s binnen het eigen vakgebied.

• Organiseer workshops voor collega’s.

• Neem bij de (beoordelings)criteria voor een presentatie, verslag of rapportage eisen op waardoor de student met diverse aspecten van het Office-pakket vertrouwd raakt, zoals animaties in PowerPoint, berekeningen in Excel, gebruik van voettekst, paginanummering en automatische inhoudsopgave in Word. • Besteed aandacht aan social media en het doel en de (on)mogelijkheden ervan binnen de lessen. • Benoem het doel van de inzet van ICT, waar mogelijk gekoppeld aan de toekomstige beroepssituatie. • Zorg dat ICT een meerwaarde heeft, doe geen ICT om de ICT.

10

ICT inzetten

• sociaal-culturele context

Aan de slag als individuele docent

28

29

• Overweeg te werken met een plagiaatscanner om plagiaat tegen te gaan. • Inventariseer de ICT-mogelijkheden binnen het eigen vakgebied en stem het ICT-gebruik daarop af. • Maak aparte afspraken over de inzet van social media.

Waar staan we? Vragen die ertoe doen Hoofdstuk 3

Onderwijsteams worden uitgenodigd zich een beeld te vormen van de huidige situatie en van de gewenste situatie wat betreft doorstroomtrajecten mbo-hbo. Het ontwikkelen van studievaardigheden is één van de onderwerpen die uitgewerkt moeten worden bij het inrichten van doorstroomtrajecten. Om de huidige en gewenste situatie meer in beeld te krijgen zijn er enkele vragen geformuleerd. De vragen hebben een reflectief karakter en willen aanzetten tot actie. 3.1 Vragen voor het mbo 1. Is er in het studieprogramma rekening gehouden met de eventuele doorstroom naar het hbo? 2. Is daar een apart studieprogramma voor (naast het reguliere programma) of is er sprake van een geïntegreerd aandachtsgebied in het reguliere mbo-programma? 3. Is het doorstroomprogramma (al dan niet geïntegreerd) vastgelegd in een document? 4. Is de studievaardigheid daar een onderdeel van, gaat het uitsluitend om inhoudelijke programma’s of gaat het om een combinatie van beide (inhoud en studievaardigheid)? 5. Zijn er afspraken met het hbo over doorstroomprogramma’s / aansluitingsprogramma’s? 6. Heeft de opleiding een beeld van de studievaardigheid waarover een aankomend hbo-student moet beschikken om een goede kans te maken succesvol door te stromen? 7. Voorziet de opleiding in de punten die in de Aanbevelingen (paragraaf 2.1) worden genoemd?

Vervolgens kan een aantal vragen worden gesteld, die zouden moeten leiden tot het (indien nodig) aanvullen van het bestaande onderwijsprogramma met de aanbevolen ingrediënten rondom de studievaardigheid: 8. Ontbreken er in het huidige programma onderdelen? 9. Kunnen deze onderdelen worden toegevoegd aan het huidige onderwijsprogramma waardoor een verbeterde aansluiting ontstaat? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe? 10. Is het mogelijk aanpassingen in het huidige onderwijsprogramma door te voeren? 11. Welke hulp / ondersteuning is daarbij nodig? 12. Welke methode zal worden gebruikt om de (eventueel) nieuwe of oude situatie te evalueren?

Vervolgens kan het onderwijsteam dezelfde aanvullende vragen stellen als die vanuit mbo-perspectief (paragraaf 3.1, vraag 8 t/m 12). 3.3 Communicatie Het is wenselijk in de communicatie met (aankomende) hbo-studenten zowel vanuit het mbo als vanuit het hbo duidelijk te zijn over het belang van studievaardigheid. Het gaat dan met name om de afstemming tussen mbo en hbo (is die er wel/niet) en het belang ervan in het licht van het studiesucces.

3.2 Vragen voor het hbo 1. Is van de studenten bij aanvang van de studie bekend of, en zo ja in hoeverre, zij tekortkomingen hebben op het terrein van studievaardigheden? 2. Is van de studenten bij aanvang van de studie bekend welke voorbereiding, zowel inhoudelijk als m.b.t. studievaardigheid, zij hebben gehad op hun vooropleiding? 3. Zijn er met toeleverende scholen afspraken gemaakt over doorstroomprogramma’s? 4. In hoeverre is er in deze doorstroomprogramma’s aandacht voor studievaardigheid? 5. Is er contact met toeleverende scholen over de voorbereiding die op het mbo is uitgevoerd? Zo ja, op welk niveau is daar contact over (management of docenten)? 6. Wordt er in het studieprogramma op het hbo rekening gehouden met eventuele tekortkomingen van studenten op het terrein van studievaardigheden?

30

31

4.2 Opzetten van een doorstroomtraject Aandachtspunten bij het opzetten van een doorstroomtraject: • Zoek vanuit het mbo contact met de hbo-instelling of -opleiding waar de meeste studenten naar doorstromen; • Zoek vanuit het hbo contact met de mbo-instelling(en) of -opleiding(en) van waaruit de meeste studenten instromen; • Wissel met elkaar van gedachten over studievaardigheden die veel aandacht verdienen omdat ze kritisch blijken te zijn bij de doorstroom; • Ontwikkel een doorstroomtraject waarin op deze studievaardigheden gefocust wordt; • Zorg dat proefstuderen, meeloopdagen en dergelijke deel uitmaken van het traject zodat studenten kunnen wennen aan de werkwijze binnen het hbo; • Maak een projectplan inclusief de benodigde financiering voor het ontwikkelen van een doorstroomtraject; • Betrek docenten die beschikken over hbo-docentvaardigheden bij het doorstroomproject (ontwikkeling en uitvoering); • Monitor de effecten van het doorstroomtraject.

32

5.1 Aanbevolen literatuur

Bolhuis, S. (2009). Leren en veranderen. Bussum: Coutinho.

Praktische handreikingen

Dam, G. ten, Hout, H. van, Terlouw, C. & Willems, J. (2004). Onderwijskunde hoger onderwijs. Handboek voor docenten. Assen: Koninklijke Van Gorkum.

Brand-Gruwel, S. & Wopereis, I. (2014). Wordt informatievaardig! Groningen: Noordhoff uitgevers. Brandhof, J.W. van den. (2009). Leer als een speer. Leer sneller, beter en leuker. Den Haag: Academic Service. Grit, S. & Grit, R. (2011). Zo studeer je. Groningen: Noordhoff uitgevers.

Nuttige bronnen

4.1 Implementatie van studievaardigheden Aandachtspunten bij de implementatie van studievaardigheden binnen het aangeboden onderwijs: • Overweeg een werkgroep studievaardigheden in het leven te roepen; • Beantwoord met de werkgroep/het team de vragen uit hoofdstuk 3; • Formuleer een advies of voorstel inzake het duurzaam toepassen van de studievaardigheden in het onderwijs; • Concretiseer zaken als eigenaarschap, beheer, evaluatie en actualisatie; • Benoem een contactpersoon in de organisatie die teams advies kan geven over implementatie van studievaardigheden en doorstroomtrajecten mbo-hbo, en die op de hoogte is van bestaande keuzedelen binnen het mbo;

• Maak een projectplan inclusief de benodigde financiering voor grote aanpassingen in bestaande opleidingen.

Hoofdstuk 5

Implementatie Hoofdstuk 4

Met de beschreven studievaardigheden en aangereikte tips (hoofdstuk 2) is er nog geen sprake van implementatie van de ontwikkeling van de vaardigheden in het onderwijs. Implementatie kan plaatsvinden wanneer individuele docenten dit oppakken. Effectiever is het om dit als team of opleiding op te pakken. Het structureel ontwikkelen van studievaardigheden bij studenten vereist inbedding in het hele onderwijs. Dit kan beginnen met de beantwoording van de vragen die in hoofdstuk 3 zijn aangereikt. In paragraaf 4.1 worden aandachtspunten gegeven die van belang zijn bij het structureel implementeren van de ontwikkeling van studievaardigheden. Een verdergaande oplossing is het opzetten van een doorstroomtraject in de samenwerking van mbo en hbo. Hiervoor zijn in paragraaf 4.2 enkele aandachtspunten geformuleerd.

33

Halem, N. van & Muller, I. (2009) Handboek studievaardigheden voor het HBO. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. Pilot, A., Hout-Wolters, B. van, Jongepier, P. & Scheijen, W. (2012). Studeer Effectief. Groningen: Noordhoff uitgevers. Schermer, K. (2012). De effectieve projectgroep. Groningen: Noordhoff uitgevers. Theoretische achtergrond Boekaerts, M. (2010). The crucial role of motivation and emotion in classroom learning. In H. Dumont, D. Istance & F. Benavides (Ed.), The nature of learning. Using research to inspire practice (pp 91-112). doi:10.1787/9789264086487en Boekaerts, M., & Simons, P. R. J. (2003). Leren en instructie. Psychologie van de leerling en het leerproces. Assen: Koninklijke Van Gorkum. 33

Martens, R., & Boekaerts, M. (2007). Motiveren van studenten in het hoger onderwijs. Theorie en interventies. Hoger Onderwijs Reeks. Groningen: Wolters-Noordhoff. Masui, C. (2002). Leervaardigheid bevorderen in het hoger onderwijs. Een ontwerponderzoek bij eerstejaarsstudenten. Leuven: Universitaire pers Verloop, N. & Lowyck, J. (2009). Onderwijskunde. Een kennisbasis voor professionals. Groningen: Noordhoff Uitgevers.

5.2 Aanbevolen websites • http://www.beterstuderen.nl Beter studeren, studeren met succes • http://fontys.nl/Studeren/Hulp-bij-studiekeuze-2.htm Fontys, hulp bij studiekeuze • www.hbo.sxills.nl Vaardigheden: analyseren, communiceren, motiveren, onderzoeken, plannen, projectmatig werken, reflecteren • http://www.thesis.nl Implementeren van verandering • http://www.123test.nl Diverse (gratis) tests • http://www.leidenuniv.nl/ics/sz/so/asv/startsv.html Studiegewoonten en studievaardigheden, studieplanning, oriënteren, lezen en bestuderen, studiemethoden • http://www.eur.nl/essc/adviesbegeleiding/tests/ Tests studievaardigheden • http://vsm.cs.utwente.nl/tips.html Informatie opnemen, tentamen doen, vraagstukken aanpakken, time management, teksten bestuderen, sturen van eigen leerproces • http://www.leren.nl/rubriek/persoonlijke_vaardigheden/ leren_leren/ Veel tips hoe te leren/studeren, met links naar andere sites 34

36

Life Enjoy

" Life is not a problem to be solved but a reality to be experienced! "

Get in touch

Social

© Copyright 2013 - 2019 TIXPDF.COM - All rights reserved.